سنجش معیار برابری و نابرابری عادلانه از دیدگاه علامه طباطبایی و جان رالز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان

3 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه اصفهان

4 استادیار گروه تفسیر دانشگاه معارف قرآن و عترت (علیهم السلام)؛

چکیده

برابری و نابرابری مفاهیمی است که هم­زمان با جهانی­شدن، بیش‌ازپیش موردتوجه متفکران قرارگرفته است. در این میان علامه طباطبایی و جان رالز، دو نظریه­پرداز عدالت، به این مفاهیم توجه ویژه نموده­اند. پژوهش حاضر از روش مطالعه تطبیقی با هدف دست­یافتن به مواضع اختلاف و اشتراک این دو متفکر درباره مفاهیم برابری و نابرابری عادلانه، ریشه­یابی این مواضع و سنجش کارایی معیارهای آنان در تبیین رابطه تفاوت‌ها با برابری یا نابرابری حقوق، صورت گرفته است. اهم نتایج به‌دست ‌آمده: علامه طباطبایی بر مبنای حقیقت واحد انسانی و رالز با معیار حداقل ظرفیت شخصیت اخلاقی بر برابری افراد در برخورداری از حق تأکید نموده­اند. در نظر هر دو برخی نابرابری­ها عادلانه است؛ علامه طباطبایی، نقش فرد در برآوردن نیازهای جامعه و رالز، سود بیشتر کم برخوردارترین‌ها را ملاک قرارداده ­است. بر مبنای هر دو، برابری متأثر از تفاوت­های اکتسابی و طبیعی نیست، البته در دیدگاه رالز اندک افرادی از حقوق پایه محروم­اند.

کلیدواژه‌ها


[1] آربلاستر، آنتونی (1377). لیبرلیسم غرب، ظهور و سقوط، مترجم: عباس مخبر، چاپ سوم، تهران، نشر مرکز.
[2] رالز، جان (1397). لیبرالیسم سیاسی، مترجم: موسی اکرمی، چاپ سوم، تهران، نشر ثالث.
[3] ــــــــــ (1390). نظریه عدالت، مترجم: سید کمال سروریان و مرتضی بحرانی، چاپ دوم، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
[4] ــــــــــ (1389). قانون ملل، مترجم: مرتضی بحرانی و محمد فرجیان، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
[5] ــــــــــ (1376). «عدالت  انصاف، و تصمیم گیری عقلانی»، مترجم: مصطفی ملکیان، مجله نقد و نظر، سال سوم، شماره 10-11، صص 80-96.
 [6] طباطبایی، محمدحسین (1388). بررسی­های اسلامی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
 [7] ــــــــــ (1387). مجموعه رسائل علامه طباطبایی، قم، انتشارات بوستان کتاب.
[8] ــــــــــ (1972). المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
[9] مطهری، مرتضی (1386). مجموعه آثار: فلسفه تاریخ، چاپ سوم، قم، انتشارات صدرا.
[10] ــــــــــ (1377). مجموعه آثار: عدل الهی، چاپ هشتم، قم، انتشارات صدرا.
[11] میل، جان استوارت (1395).  فایده­گرایی، مترجم: مرتضی مردیها، چاپ پنجم، تهران، نشر نی.
[12] واعظی، احمد (1384). جان رالز؛ از نظریه عدالت تا لیبرالیسم سیاسی، قم، بوستان کتاب.
[13] Campbell, Tom D. (2010). Justice, Third ed., Macmillan International Higher Education.
[14] Daniels, Norman (1989). Reading Rawls: Critical Studies on Rawls' A Theory of Justice, Stanford, Stanford University Press.
[15] Rawls, John (1971). A Theory of Justice, Cambridge, The Belknap Press of University Press.