توحید صفاتی و بساطت ذات واجب تعالی از دیدگاه علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه ،دانشگاه تربیت مدرس

2 استاد گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

حکما، به ویژه صدرالمتألهین، بر نظریۀ «تغایر مفهومی و اتحاد مصداقی صفات واجب تعالی» تأکید می­کنند. این در حالی است که عرفا حمل صفات واجب را متأخر از مقام ذات دانسته و ذات واجب را مقام «لا اسم له و لا رسم له» می­دانند. علامه طباطبایی در کتاب نهایة الحکمة قول به تغایر مفهومی و اتحاد مصداقی صفات واجب را پذیرفته است، در حالی که در تفسیر المیزان، مهرتابان و رسائل توحیدیه قائل به نفی کثرت مفهومی از مقام ذات و تأخر صفات واجب از مقام ذات گردیده است. ما در این مقاله نشان خواهیم داد که لازمۀ نظریۀ «تغایر مفهومی و اتحاد مصداقی صفات واجب تعالی» ترکیب واجب تعالی از وجود و عدم خواهد بود و نظر صحیح در این باب همان «نفی کثرت مفهومی صفات در مقام ذات، و تأخر صفات واجب از مقام ذات» است. و در انتها نیز با استفاده از حمل حقیقه و رقیقه و تمایز آن با حمل شایع، وجه جمعی برای سازگاری هر دو نظر علامه طباطبایی در نهایة الحکمة و تفسیر المیزان پیشنهاد خواهیم نمود. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
[1]. جوادی آملی، عبدالله (1389). رحیق مختوم؛ شرح حکمت متعالیه. تنظیم و تدوین: حمید پارسانیا، چاپ چهارم، جلد هفتم، قم، مرکز نشر إسراء.
[2]. حسینی تهرانی، سید محمدحسین (1431). مهرتابان؛ یادنامه و مصاحبات تلمیذ و علامه. چاپ یازدهم، مشهد، نشر علامه طباطبائی.
[3]. سعیدی‌مهر، محمد؛ باروتی، مریم؛ (1391). «مبانی فلسفی توحید صفاتی از دیدگاه علامه طباطبایی»فلسفه دین، تهران، دوره نهم، شماره دوم، پاییز و زمستان، ص 5ـ28.
[4]. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1435).  الرسائل التوحیدیة. چاپ پنجم، قم، موسسة النشر الاسلامیة.  
[5].  ـــــــــــــــ (1417).  المیزان فی تفسیر القرآن. تصحیح: شیخ حسن أعلمی، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات.
[6]. ـــــــــــــــ (1386). نهایة الحکمة. تصحیح و تعلیق: غلامرضا فیاضی، چاپ چهارم، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
[7]. فیاضی، غلامرضا (1388). هستی و چیستی در مکتب صدرایی. تحقیق و نگارش: حسینعلی شیدان­شید، چاپ دوم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
[8]. قونوی، صدرالدین محمد اسحاق (1362). رسالة النصوص. تصحیح: سید جلال­الدین آشتیانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی..
[9]. ملاصدرا(1381). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الاربعة. تصحیح، تعلیق و مقدمه: دکتر احمد احمدی، جلد ششم، تهران، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[10]. موسوی خمینی، سید روح الله(1372). مصباح الهدایة الی الخلافة و الولایة. مقدمه: سید جلال­الدین آشتیانی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار.