نظریه غایت به مثابه قرینه ای بر خودگروی روان شناختی در فلسفه صدرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه الهیات دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی

چکیده

از خودگروی روان­شناختی تقریرهای گوناگونی ارائه شده و در هر یک از آن‌ها بر ویژگی خاصی تأکید شده است؛ در تقریر آین بر بازگشت «هدف و منفعت به فاعل فعل»، در تقریر پویمن بر «بازگشت رضایت به فاعل فعل»، در تقریر ریچلز بر عنصر «خودخواهی» و در تقریر هولمز بر «انگیزه» و «حب ذات» تصریح و تأکید شده است. عناصر یادشده به ظاهر در فلسفۀ ملاصدرا حضور دارند؛ چنان­که ملاصدرا در نظریۀ غایت از «حب ذات» و « ارجاع همۀ غایات به فاعل» سخن می‌گوید.پرسش پایۀ این جُستار عبارت است از این‌که آیا «ارجاع همۀ غایات به فاعل» و «حب ذات» در فلسفۀ ملاصدرا مؤید و قرینه­ای بر خودگروی روان­شناختی است؟ یافتۀاین پژوهش به این قرار است که با واکاوی دقیق «غایت» به طور عام و «انگیزه» به طور خاص، «خودخواهی»، و «فضیلت» می­توان گفت که فلسفۀ صدرایی مؤید نظریۀ خودگروی روان‌شناختی نیست. گفتنی است که این پژوهش مسبوق به پیشینه­ای نیست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
[1]. پالمر، مایکل (1389). مسائل اخلاقی، ترجمۀ علی رضا آل بویه، تهران.
[2]. پتری، ال.هربرت (1382). «ابراهام مزلو و خودشکوفایی»، ترجمۀ مطهری طشی، جمشید، معرفت، شهریور، شماره 69.
[3]. ریچلز، جیمز (1389). فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ آرش اخگری، تهران، انتشارات حکمت.
[4]. شاه آبادی، محمدعلی و زاهد ویسی (1386). رشحات البحار، پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، چاپ: اول.
[5]. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم ( 1386). مفاتیح الغیب، چاپ نجفقلی حبیبی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[6]. ـــــــــــ (1381). کسر اصنام الجاهلیه، چاپ محسن جهانگیری، تهران، انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[7]. ــــــــــــ (1368). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، قم، انتشارات مصطفوی.
[8]. ــــــــــــ (1366). تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محسن بیدارفر، قم، انتشارات بیدار.
[9]. ــــــــــــ (1360). اسرار الآیات، تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
[10]. ـــــــــــ (1360). الشواهد الربوبیه، چاپ سید جلال الدین آشتیانی، مشهد.
[11]. ـــــــــــ (؟). الحاشیه علی الهیات الشفا، تصحیح، تحقیق و مقدمه محسن بیدارفر، قم.
[12]. علیا، مسعود (1391)، فرهنگ توصیفی فلسفۀ اخلاق، تهران، انتشارات هرمس و موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
[13]. فرانکنا، ویلیام کِی (1392)، فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ هادی صادقی، قم، طه.
[14]. کرات، ریچارد (1383)، «خودگرایی و دگرگرایی در فلسفه اخلاق»، نصیری، منصور، معرفت، خرداد، شماره 78، صفحات 53ـ55.
[15]. مطهری، مرتضی (1367). فلسفۀ اخلاق، تهران، صدرا.
[16]. نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (1413). اخلاق ناصری، تهران، علمیه اسلامیه، چاپ اول.
[17]. هولمز، رابرت ال (1385). مبانی فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ مسعود علیا، تهران، ققنوس.
[18]. Alford Fred (2002). Levin as, the Frankfurt School and Psychoanalysis, continuum, London.
[19]. Aristotle (2004). Nicomachean Ethics, translated and edited by roger crisp, cambridge university press.
[20]. Ayn Rand (1964). The Virtue of Selfishness, A New Concept of Egoism, New York, The Objectivist Newsletter.
[21]. Bloechl, Jeflrey (2000).’ Ethics as First Philosophy and Religion’ in: The Face of the Other and the Trace of God,Essays on the Philosophy of Emmanuel Levinas, edited by Jeffrey Bloechl, New York, Fordham University Press.
[22]. Campbell (2001). ‘Egoism’ in: Encyclopedia of ETHICS, Volume I –G, Second Edition, Lawrence C. Becker and Charlotte B. Becker Editors, Routledge New York and London.
[23]. Dawkins Richard (2006). The God Delusion, Bantam Press.
[24]. ---------- (2006). The Selfish Gene, Oxford University.
[25]. Dienstbier, Richard A and others (2001). Evolutionary Psychology and Motivation, Lincoln and London, University of Nebraska Press.
[26]. Lévinas, Emmanuel (2006). Otherwise than Being, or, Beyond Essence, k1uwer academie publishers.
[27]. Maslow, Abraham (1970). Motivation and Personality, Harper and Row.
[28]. Pojman, Louis P & Fieser (2012). James, Ethics Discovering Right and Wrong, Seventh Edition, United States of America, Wadsworth.
[29]. Pritchard, Robert D and Ashwood, Elissa L (2008), Manaaging motivation, New York, Routledge.
[30]. Slote, Michael(2001).’ Consequentialism’ in: Encyclopedia of ETHICS, Volume I A–G, Second Edition,Lawrence C. Becker and Charlotte B. Becker Editors, Routledge.