نگرش وجودی به حیات دنیا در فلسفه‌ی صدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی گرایش حکمت متعالیه دانشگاه تهران

2 دانشیار دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی؛

3 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران

چکیده

حیات یکی از مهم­ترین و بنیادی­ترین مسائل فلسفی است که فیلسوفان هماره به واکاوی آن پرداخته­اند. تحلیل حیات دنیا از دیدگاه ملاصدرا باید در چارچوب فلسفه وی و نگرش وجودی او به عالم هستی صورت­ پذیرد تا تبیینی جامع و دقیق به­دست آید. حیات در فلسفه­ی صدرا مساوق وجود و ساری در هر شی و امری مشکک است که در هر مرتبه ظهور و بروزی متفاوت دارد و دنیا ظهور وجود و حیات در پایین­ترین مرتبه آن است. در نگرش وجودی ملاصدرا به عالم هستی، دنیا شأنی از شئون حق تعالی و مرتبه­ای ضروری از مراتب هستی است. اصول مهم حکمت متعالیه همچون وحدت تشکیکی وجود و حرکت وجودی اشتدادی در تبیین حقیقت حیات دنیا از منظر ملاصدرا نقش مهمی را ایفا می­کنند. بر این اساس حیات دنیا نه تنها باطل نخواهد بود بلکه شانی از واجب تعالی است که با حرکت اشتدادی به سوی کمال خود سیر می­کند. گفتنی است این مقاله حیات را در دو نظام وحدت تشکیکی و وحدت شخصی وجود به روایت ملاصدرا مورد واکاوی قرار داده­ است.
 

کلیدواژه‌ها


[1] قرآن کریم
[2] ابن سینا، حسین بن عبدالله ( 1404 ق). الشفاء، تحقیق: سعید زاید، قم، مکتبة آیة الله مرعشی.
[3] آشتیانی، سید جلال الدین (1375). شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، قم، بوستان کتاب.
[4] ــــــــــــــــــــــــ (1378). شرح حال و آرای فلسفی ملاصدرا، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
[5] توکلی قوچانی، محمدرضا (؟). چهارفرهنگنامه کلامی، مشهد.
[6] تهانوی، محمداعلی بی علی (1996). موسوعة کشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت، چاپ رفیق العجم و علی دحروج.
[7] جرجانی، علی بن محمد (1366). التعریفات، تهران، انتشارات ناصر خسرو.
[8] جوادی آملی، عبداللّه (1382). رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه، تنظیم و تدوین: حمید پارسانیا، قم، اسرا.
[9] رضوانی، محسن، مشکاتی، محمد مهدی، بیدهندی، محمد (1399). «تحلیل تقابل ظاهری اصل تشکیک و نظریۀ تباین عالم دنیا و آخرت در فلسفۀ ملاصدرا»، فلسفه و کلام اسلامی، تهران، سال 53، شماره 1، بهار و تابستان، صص93-108.
[10] سجادی، سیدجعفر (1361). فرهنگ علوم عقلی، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
[11] سهروردی، شهاب الدین (1375). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، تصحیح و تقدیم: هانری کربن و دیگران، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[12] شعرباف اکبری، زینب (1390). «دنیا و آخرت و رابطه آن دو از دیدگاه قرآن و روایات و حکمت متعالیه»، پایان نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی فیاض صابری، دانشگاه فردوسی.
[13] شیرازی، محمد ابن ابراهیم (صدرالمتالهین) (1354). المبدأ و المعاد، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
[14] ــــــــــــــــــــــــ (1360). اسرار الآیات، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران.
[15] ــــــــــــــــــــــــ (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
[16] ــــــــــــــــــــــــ (1361). العرشیة، تهران، مولی.
[17] ــــــــــــــــــــــــ (1363). المشاعر، تهران، طهوری.
[18] ــــــــــــــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[19] ــــــــــــــــــــــــ (1366). تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار.
[20] ــــــــــــــــــــــــ (1422ق). شرح الهدایة الأثیریة، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی.
[21] ــــــــــــــــــــــــ (1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
[22] ــــــــــــــــــــــــ (1420ق). مجموعه رسائل فلسفى صدر المتألهین (مشتمل بر آثار ناشناخته و چاپ نشده)، تهران، حکمت.
[23] صلیبا، جمیل (1994). المعجم الفلسفی بالالفاظ العربیة و الفرنسیة و الانکلیزیة و اللاتینیة، بیروت.
[24] طباطبایی، سید جواد (1376). درآمدی فلسفی بر تاریخ اندیشه سیاسی در ایران، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.
[25] طباطبایی، سیدمحمدحسین (1381). انسان از آغاز تا انجام، قم، بوستان کتاب.
[26] مجمع البحوث الاسلامیة (؟). شرح المصطلحات الفلسفیة، بی جا، مجمع البحوث الاسلامیة.