ادراکات اعتباری؛ گامی در جهت حل نزاع معرفتی کلیفورد و جیمز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، رشته فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران

3 استادیار گروه فلسفه، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران؛

چکیده

کلیفورد، فیلسوف عقل­گرای حداکثری، باور بدون قرینه­ی کافی را ناموجه و اعتقاد به آن را خطای معرفتی و اخلاقی بشمار می­آورد. جیمز در نزاعی بنیادین با کلیفورد و با فروکاستن معانی صدق و حقیقت به کارآمدی و سودمندی، بر آن است که قطعی­ترین قرینه را می­توان در آثار به­جای مانده از باور یافت. علامه طباطبایی همدلانه با جیمز و در جهت حفظ مصالح عملی، ادراکات اعتباری عملی را معرفی می­کند؛ اما در مخالفت با جیمز و هم­رأی با کلیفورد، برای آن‌ها ارزش صدق و حکایتگری قائل نیست. مقاله حاضر  با توسع در مفهوم اعتباری به «تلقی به قبول کردن» به­گونه­ای که آثار متوقع از باور برآن مترتب گردد، درصدد است، با به کارگیری ادراکات اعتباری (معنای مطرح شده در مقاله) در معرفت نظری ضمن رهایی از موضع ناصحیح و سخت­گیرانه  کلیفورد و بدون ارتکاب به خطای سهل­گیرانه جیمز در فروکاهشی معنای صدق و حقیقت، نیازهای اساسی انسان را در حوزه­ی عقل نظری و با اعتبار ادراکات ضروری مورد نیاز پاسخ در خور برای چالش معرفتی اخلاقی مذکور فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها


[1] آذربایجانی، مسعود، (1387). مقاله «بازخوانی نظریه ایمان به مثابه اراده معطوف به باور از ویلیام جیمز»، نشریه پژوهش­های فلسفی- کلامی، سال9، شماره36، تابستان، صص5 تا26.
[2] اصغری، محمد، (1387). مقاله «تلاقی فلسفه پراگماتیسم و پست مدرنیسم در فلسفه ریچارد رورتی»، نشریه معرفت فلسفی، سال22، شماره‌2، زمستان، صص 165 تا194.
[3] پانتم، هیلاری، (1395). پراگماتیسم پرسشی گشوده، ترجمه محمد اصغری، تهران، ققنوس.
[4] پلانتینگا، آلوین، (1383). مفاهیم بنیادی در معرفت شناسی، ترجمه محمد حسین زاده، قم، انتشارات زلال کوثر.
[5] جیمز، ویلیام، (1396). پراگماتیسم، ترجمه عبدالکریم رشیدیان، تهران، انتشارات علمی ‌فرهنگی.
[6] چهل امیرانی، نگار، (1397)، نظریه اعتباریات و چالش نسبی‌گرایی، قم، انتشارات مرکز بین‌المللی چاپ و نشر المصطفی
[7] چینگل، اندرو، (1395). اخلاق باور استنفورد، ترجمه امیرحسین خداپرست، تهران، ققنوس.
[8] سید فضل­اللهی، سیدصابر، بی­تا، با عینک پراگماتیسم، بی جا.
[9] طباطبائی، محمدحسین،(1387). اصول فلسفه رئالیسم، قم، انتشارات بوستان کتاب.
[10] طباطبائی، محمدحسین،(1364).اصول  فلسفه و روش رئالیسم تهران، انتشارات صدرا
[11] طباطبائی، محمد حسین،(1390ه.ق). المیزان، بیروت، انتشارات‌الأعلمی للمطبوعات
[12] طباطبائی، محمدحسین، (1428ه.ق)، مجموعة الرسائل، قم، انتشارات باقیات
[13] کلیفورد، ویلیام کینگدم،(1394). اخلاق باور، ترجمه: علی قنبریان، تهران، انتشارات درخت زندگی
[14] لموس، نوح، (1397). درآمدی بر نظریه معرفت، ترجمه مهدی نجفی پاک، تهران، نشر مرکز
[15] محمدی­پویا، فرامرز، ضرغامی همراه سعید و دیگران، (1395). مقاله «تبیین جایگاه تفکر انتقادی در وظیفه­گرایی معرفتی اخلاق باور»، نشریه پژوهش­های اخلاقی، سال6، شماره4، تابستان، صص183 تا 211.
[16] مگی، براین،(1390).  فلاسفه بزرگ، ترجمه عزت­‌الله فولادوند، تهران، انتشارات خوارزمی
[17] Clifford, William Kingdom, (1879). The Ethics of Belief, in Lectures and Essays, London: Macmillan.
[18] Clifford, William kingdom, www.New World Encyclopedia.
[19] Frontuto Tony, “A Critique of William K. Clifford's "The Ethics of Belief”, www. dc.cod.edu/essai
[20] James, william, (1907). The Will to believe and other essays in popular philosophy. Longmans Green and co. new York London and Bombay.
[21] James, William, www. Plato. Stanford.edu.
[22] James, William, www. Britannica.com.
[23] The Will to Believe, www. Wikipedia.Org.
[24] Timothy. J. Madigan, (2010). W K Clifford and The Ethics of Belief, Cambridg.