نقد دیدگاه پیناک در مسئلۀ «تشخّص خداوند» از منظر متکلمان امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری کلام امامیه دانشگاه قرآن و حدیث؛

چکیده

«تشخّص» از محوری­ترین صفاتی است که پیناک برای خداوند قائل­ است. از دیدگاه او به شواهد منطقی و روایی، خداوند موجودی متشخّص است؛ چرا که به­لحاظ فلسفی، هر موجودی تنها در صورت برخورداری از تشخّص می­تواند با دیگران ارتباط برقرار کند (صغری). بر مبنای تعابیر کتاب مقدّس، خداوند همواره با انسان­ها در ارتباط بوده است (کبری). پس خداوند موجودی متشخّص است (نتیجه). بر مبنای این استدلال، پیناک «متشخّص» بودن را مستلزم برخورداری از اوصافی که برخی کمالی و برخی غیر کمالی هستند دانسته و آن را بدون استثناء برای هر موجودی (حتی خداوند) لازم می­شمارد. در مقابل، از آنجا که در نظر متکلمان امامیه مبحث تشخّص حوزه وسیع­تری دارد، اگرچه برخی از مدعیات پیناک مورد تأیید ایشان است، لکن آنها در عین متشخص دانستن خداوند، اساساً وجود او را بری از هر گونه نقص و محدودیتی می­دانند. در این پژوهش با هدف دستیابی به تبیینی دقیق از مسئله تشخص خداوند، با روش توصیفی - تحلیلی به نقد دیدگاه پیناک از منظر متکلمان امامیه پرداخته شده است.
 

کلیدواژه‌ها


[1] قرآن کریم.
[2] آشتیانی، احمد (1383). بیست رساله. قم، بوستان کتاب.
[3] تفتازانی، مسعود بن­عمر (۱۹۸۹). شرح ­المقاصد. محقق: عبدالرحمان عمیره، قاهره، الشریف الرضی.
[4] حلی، ابومنصور (1413). کشف ­المراد فی شرح تجرید الإعتقاد. قم، مؤسسه النشر الإسلامی.
[5] رهبری، مسعود؛ رحیم­پور، فروغ­السادات. (1398). «خدای شخص­وار از منظر علامه طباطبایی در مقایسه با الهیات گشوده»، فلسفه و کلام اسلامی، تهران، دوره 52، شماره 2، پاییز و زمستان، صص 251-270. https://doi.org/10.22059/JITP.2019.262403.523042
[6] سبحانی تبریزی، جعفر (1411). نظریه المعرفه. قم، مرکز العالمی للدراسات الاسلامیة.
[7] شعرانی، میرزا ابوالحسن (1393). شرح فارسی تجرید الإعتقاد. تهران، انتشارات اسلامیه.
[8] شهرستانی، محمدبن عبدالکریم (1415). الملل و النحل. محقق: امیرعلی مهنا؛ علی حسن فاعور، بیروت، دارالمعرفه.
[9] صدوق، محمد بن­علی (1414ق). الاعتقادات. قم، المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
[10] صدوق، محمد بن­علی (1398). التوحید. قم، مؤسسه النشر الإسلامی.
[11] صدوق، محمد بن­علی (1388). التوحید. مترجم: علی اکبر میرزایی، قم، علویون.
[12] صدوق، محمد بن­علی (1404). عیون اخبار الرضا(ع). مصحح: حسین اعلمی، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
[13] طباطبایی، محمد حسین (1360). المیزان فی تفسیر القرآن. قم، مکتبه النشر الإسلامی.
[14] طباطبایی، محمد حسین (1387). مجموعه رسائل. قم، بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
[15] طبرسی، ابو منصور (بی­تا). الإحتجاج. ترجمه: مازندرانی، چاپ اوّل، تهران، نشر مرتضوی.
[16] غزالی، ابوحامد (1416). مجموعة رسائل الإمام الغزالی‏. بیروت، دارالفکر.
[17] فیاض لاهیجی، عبدالرزاق (1426). شوارق الالهام فی شرح تجریدالکلام. قم، مؤسسه امام صادق(ع).
[18] فیض کاشانی، محمد (1375). أصول المعارف. قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
[19] کاپلستون، فردریک چارلز (1386). تاریخ فلسفه. ج1، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
[20] کلینی، محمد بن­یعقوب (1362). الکافی. ترجمه: کمره­ای. چاپ سوم، قم، انتشارات اسوه.
[21] محمدی، علی (1378). شرح کشف المراد. قم، دارالفکر.
[22] مجلسی، محمد تقی (1404ق).  بحارالانوار. بیروت، مؤسسه الوفاء.
[23] مرتضی، علی بن­حسین (1998). أمالی المرتضی. قاهره، دارالفکر العربی.
[24] منصوری، عباسعلی (1398). «نسبت مفهوم واجب الوجود در فلسفه اسلامی با خدای متشخّص و غیرمتشخّص». پژوهشنامه فلسفه دین، تهران، دوره 17، شماره 1، بهار و تابستان، صص 189-210.
[25] Alister, M. (2011). Christian Theology; An Introduction. London, Blackwell.
[26] Audi, R. (2015). The Cambridge dictionary of philosophy. Cambridge, Cambridge university press.
[27] https://doi.org/10.1017/CBO9781139057509
[29] Flood, G. (1996). An Introduction to Hinduism. Cambridge, Cambridge University Press.
[30] Hick, J. (1990). Philosophy of Religion. New Jersey, Prentice Hall.
[31] Lucas, J. (1976). Freedom and Grace. London, The University of California.
[32] Otto, Rudolf. (1958). The Idea of the Holy. New York: Oxford University Press.
[33] Pinnock, C. (2009). Flame of Love: A Theology of the Holy Spirit. Illinois, InterVarsity Press.
[34] Pinnock, C. (2001). Most Moved Mover: A theology of God’s openness. Michigan, Baker Academic.
[35] Pinnock, C. (2005). Open Theism: An answer to my critics, Dialog: A Journal of Theology. 44(3). 237-245.  https://doi.org/10.1111/j.0012-2033.2005.00263.x
[36] Piper, J. Taylor, J. Helseth, P. (2003). Beyond the bounds: Open theism and the undermining of biblical Christianity. Illinois, Crossway Books.
[37] Runes, D. (2010). The Dictionary of Philosophy. New York, Philosophical Library.
[38] Ware, B. (2003) Their God Is Too Small: Open theism and the undermining of confidence in God. Illinois, Crossway Books.