تبیین اصالت وجود از نظر ملاصدرا با توجه به تفاسیر آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ـ فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران

2 استاد گروه فلسفه پردیس فارابی دانشگاه تهران

3 دانشیار گروه فلسفه پردیس فارابی دانشگاه تهران

چکیده

مسئله این مقاله ضمن بررسی چند تفسیر اصلی از اصالت وجود، تفسیر دیدگاه ملاصدرا با روش راوی سوم است. طبق این تفسیر آنچه در اصالت وجود اصل است، تمایز ذهن و عین یا ماهیت و وجود و تفاوت احکام هر یک و رابطه آن­ها است. با این حال ملاصدرا مدعای خویش را در قالب قضیه «وجود موجود است» بیان می­کند و این قضیه را از سنخ حمل شایع صناعی می­داند. در تفسیر این مقاله از دیدگاه ملاصدرا سه گزاره اصلی درون مایه اصالت وجود وی می­باشد: وجود مصداق دارد، ماهیت در خارج مصداق ندارد و ماهیت به عرض وجود و مجازا در خارج مصداق دارد. این سه گزاره به صورت کلی در سایر تفاسیر نیز مطرح می­شود، اما شرح هر کدام متفاوت است. اما تمایز اصلی تفسیر این مقاله، آن است که ماهیت اساسا امکان صدق بر خارج را ندارد.

کلیدواژه‌ها


]1[ بنان، غلامرضا، کاکایی، قاسم (1394)، «نقد تفسیر عرفی از اصالت وجود صدرایی»، فلسفه و کلام اسلامی، تهران، سال 48، شماره 1، بهار و تابستان، ص 50-35.
]2[ جوادی آملی، عبدالله (1375)، رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه، تنظیم و تدوین حمید پارسانیا، قم: مرکز نشر اسراء.
]3[ حسینی، داوود، (1398)، وجود و ذات: تفسیری از صدرا در سیاق تاریخی، قم، انتشارات حکمت اسلامی.
]4[ سهروردی، شهاب الدین/ شیخ اشراق (1372)، مجموعه مصنفات شیخ اشراق جلد یکم، مصحح: هانری کربن، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه) وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
]5[ سهروردی، شیخ شهاب الدین/ شیخ اشراق (1380)، حکمت الاشراق، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
]6[ صادقی حسن آبادی، مجید، گنجور، مهدی، (1388)، «تحلیل روشمند دو قرائت از اصالت وجود ملاصدرا»، متافیزیک، اصفهان، دوره جدید شماره 1 و 2، بهار و تابستان، ص 98-81.
]7[ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم/ ملاصدرا (1361)، مشاعر، ترجمه و توضیح غلامحسین آهنی، تهران: انتشارات مولی.
]8[-------------------- (بی­تا)، الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
]9[ -------------------- (1420 ه.ق)، مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتالهین، تهران: حکمت.
]10[ -------------------- (بی­تا)، الحاشیه علی الاهیات الشفاء، قم: انتشارات بیدار.
]11[-------------------- (1360)، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
]12[ عبودیت، عبدالرسول، (1382)، «اصالت وجود»، معرفت فلسفی، قم، سال اول، شماره 2، زمستان، ص 206-177.
]13[ عبودیت، عبدالرسول (1385)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی: جلد اول هستی شناسی و جهان شناسی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی؛ قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
]14[ عبودیت، عبدالرسول (1390)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی: جلد دوم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی؛ قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
]15[ غفاری، حسین، مظفری، سید محمد، فیاض صابری، عزیزالله، (1396)، «تفسیر اصالت وجود و اعتباریت ماهیت و کاربرد معرفت شناختی ماهیت از نگاه صدرا»، آموزه های فلسفه اسلامی، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره 21، پاییز و زمستان، ص 91-67.
]16[ فیاضی، غلامرضا (1387)، هستی و چیستی در مکتب صدرایی: تاملی نو در اصالت وجود و اعتباریت ماهیت و تفاسیر و ادله و نتایج آن، تحقیق و نگارش حسینعلی شیدان­شید، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
]17[ قمی، محمد، (1395)، «تبیینی نو از اصالت وجود و ماهیت از منظر استاد خسروپناه»، جاویدان خرد، تهران، شماره 30، پاییز و زمستان، ص 156-133.
]18[ مطهری، مرتضی، (1368)، شرح مبسوط منظومه (جلد 9 مجموعه آثار شهید مطهری)، تهران و قم، انتشارات صدرا.
]19[ مصباح یزدی، محمد تقی (1380)، شرح اسفار، تحقیق و نگارش محمد تقی سبحانی، ج1، جزء1، چاپ اوّل، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره.
]20[ نبویان، محمدمهدی، (1395)، جستارهایی در فلسفه اسلامی: مشتمل بر آراء اختصاصی آیت الله فیاضی جلد اول، گردآوری و تدوین سید محمدمهدی نبویان، قم، انتشارات حکمت اسلامی.