محرک غیرمتحرک از منظر ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مربی، گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران

چکیده

محرک یکی از ارکان حرکت است. ملاصدرا تغایر مبداء، منتهی، مسافت، متحرک و زمان را تغایر مفهومی می‌داند و مصداق آنها را واحد شمرده است ولکن همه فیلسوفان و ملاصدرا به تغایر مصداق محرک قائل هستند. انفکاک حرکت از محرک در همه اقسام آن ضروری است، برخلاف حرکت و متحرک که تنها در حرکات عرضی انفکاک دارند. در حرکت جوهری دوگانگی حرکت و متحرک تبدیل به وحدت می­شود و تنها در اعراض حرکت از متحرک منفک است و به عنوان وصف تلقی می­شود. در حرکت جوهری متحرک حرکت را بالذات دارد و بین حرکت و متحرک فاصله نیست و این متحرک مبداء حرکت در اعراض است. گرچه حرکت در جوهر ذاتی متحرک است ولی بی­نیازی حرکت از علت را موجب نمی­شود بلکه برعکس نیاز حرکت به علت شدیدتر است. در این نوشتار ابتدا مغایرت حرکت و متحرک اثبات می­شود. سپس برهان­های هفت­گانه فخررازی بر ضرورت وجود محرکی مغایر با متحرک مطرح می­شود و اختلاف نظرهای ملاصدرا با فخررازی احصاء می­گردد و با استفاده از ظرفیت حرکت جوهری محرک غیرمتحرک اثبات می‌شود. در این میان تقریرها و نقدهای استاد مطهری براساس علم جدید بیان می­گردد.

کلیدواژه‌ها


[1] آملی، محمدتقی، (بی‌تا). دررالفوائد (تعلیقه علی شرح المنظومه السبزواری)، قم، مؤسسه اسماعیلیان.
[2]  ابراهیمی دینانی، غلامحسین، (1380). قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[3]
ابن سینا، (1405ق). الشفاء (طبیعیات)، قم،کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی.
[4] ــــــــــ ، (1364). النجاه من الغرق فی بحر الضلالات، ویرایش محمد تقی دانش پژوه، تهران، دانشگاه تهران.
[5] ــــــــــ ، (1381). الاشارات و التنبیهات، قم، بوستان کتاب.
[6] بهمنیار، ابن مرزبان، (1375). التحصیل، تصحیح مرتضی مطهری، تهران، دانشگاه تهران.
[7] جوادی آملی، عبدالله، (1383). سرچشمه اندیشه (مجموعه مقالات و مقدمات فلسفی)، جلد 3، تنظیم عباس رحیمیان محقق، قم، نشر اِسرا.
[8] ــــــــــ ، (1388). رحیق مختوم، 10 جلد، قم، اِسرا.
[9] ــــــــــ ، (1388). تبیین براهین اثبات خدا (تعالی شأنه)، قم، اِسراء.
[10] دژاکام، علی، (1386). تفکر فلسفی غرب از منظر استاد مرتضی مطهری، تهران، معارف.
[11] رازی، فخرالدین، (1410ق). المباحث المشرقیه، بیروت، لدار الکتاب العربی.
[12] سبزواری، ملاهادی، (بی‌تا). شرح المنظومه، قم، انتشارات علامه.
[13] سهروردی، شهاب‌الدین یحیی، (1396م). مجموعه مصنفات، تصحیح هانری کربن، تهران، انجمن فلسفه ایران.
[14] شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، (1383ق). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، ج3، تهران، شرکه دارالمعارف الاسلامیه.
[15] ــــــــــ ، (1410ق).  ج 2-5، بیروت، دار إحیا التراث العربی.
[16] ــــــــــ ، (1388). الشواهدالربوبیه فی المناهج السلوکیه، سیدجلال‌الدین آشتیانی، قم، بوستان کتاب.
[17] ــــــــــ ، (1378). رساله فی الحدوث، تحقیق و تصحیح سیدحسین موسویان به اشراف سیدمحمد خامنه‌ای، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[18] طباطبایی، میرزا ابوالحسن، (1385). مجموعه آثار حکیم جلوه، ج 1، مقدمه و تصحیح حسن رضا‌زاده، تهران، مؤسسه انتشارات حکمت.
[19] طباطبایی، محمدحسین، (1382). اصول فلسفه و روش رئالیسم، پاورقی مرتضی مطهری، تهران، صدرا.
[20] ــــــــــ ،(1370). نهایه الحکمه، مهدی تدین، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
[21] ــــــــــ ، (1423ق). بدایه الحکمه، قم، مؤسسه نشر اسلامی.
[22] عبودیت، عبدالرسول، (1388). درآمدی به نظام حکمت صدرایی، تهران و قم، سمت و موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
[23] میرداماد، (محمد بن محمد یدعی باقر الداماد الحسینی "میرداماد")، (1367). القبسات، باهتمام مهدی محقق، تهران، دانشگاه تهران.
[24] مصباح، محمدتقی، (1387). آموزش فلسفه، تهران، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، تهران.
[25] ــــــــــ ، (1384). شرح برهان شفا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی.
[26] ــــــــــ ، (1405ق). تعلیقه علی نهایه الحکمه، قم، مؤسسه در راه حق.
[27] ملکشاهی، حسن، (1388). حرکت و استیفای اقسام آن، تهران، سروش.
[28] مطهری، مرتضی، (1372). مجموعه آثار، ج 7، تهران، صدرا.
[29] ــــــــــ ، (1376). مجموعه آثار، ج 8، تهران، صدرا.
[30] ــــــــــ ، (1375). مجموعه آثار، ج 9، تهران، صدرا.
[31] ــــــــــ ، (1383). مجموعه آثار، ج 10، تهران، صدرا.
[32] ــــــــــ ،  (1388). مجموعه آثار، ج 11، تهران، صدرا.
[33] ــــــــــ ،  (1389). مجموعه آثار، ج 12، تهران، صدرا.
[34] ــــــــــ ، (1376). مجموعه آثار، ج 13، تهران، صدرا.
[35] ــــــــــ ، (1383). درس‌های اسفار، تهران، صدرا
[36] ــــــــــ ،  (1421). مقالات فلسفی، تهران، صدرا، 1384.
[37] یزدی، عبدالله ابن شهاب‌الدین حسین، الحاشیه علی تهذیب المنطق للتفتازانی، قم، مؤسسه نشر اسلامی.