چیستی دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فلسفه دانشگاه مفید قم، قم، ایران

چکیده

این نوشتار بر آن است که طبیعت عقل یک معرفت اجمالی به­نحو یک دانش محض و ضروری نسبت به چیستی دین دارد. بر این اساس هرگاه عقل با واقع دین روبه­رو شود بر حسب آن دانش پیشینی پایه، در شناخت آن توفیق دارد و هرگاه دین­نمایی بر او عرضه شود یا پذیرفته نمی­شود یا در مصاف با آن معرفت اجمالی کنار گذاشته می­شود. بر پایه‌ی این شناخت اجمالی عقلی به‌واقع دین، بسیاری از تعریف‌های ناظر به چیستی دین از اعتبار می‌افتند. در نهایت، این معرفت اجمالی به پایه‌های دین، هم در عقل نظری و هم در عقل عملی، آشکارسازی شده و به یکدیگر پیوند داده می‌شوند. این پایه‌ها عبارتند از مبدأ هستی، راهنمای هستی و جهان غایی هستی در عقل نظری و مبدأ اخلاق، راهنمای اخلاق و جهان اخلاق در عقل عملی. اصل‌ها و پایه‌های هستی و اخلاق از دانش طبیعت عقل‌اند و با یکدیگر تعریفی از دین را به دست می‌دهند که می‌تواند مقبول همه باشد و از آراء شخصی فاصله بگیرد. با این تعریف می‌توان به شناخت جهانی دین نزدیک‌تر شد.

کلیدواژه‌ها


[1] ابن سینا، حسین بن عبدالله (1403 ق)، الاشارات و التنبیهات، بی‌جا، دفتر نشر الکتاب، چاپ دوم.
[2] پترسون و...، مایکل (1393)، عقل و اعتقاد دینی، تهران، انتشارات طرح نو، چاپ هشتم.
[3] شیرازی، صدرالدین(ملاصدرا)(1368)، الحکمه المتعالیه فی‌السفار العقلیه، قم، منشورات مصطفوی، چاپ دوم.
[4] عابدی شاهرودی، علی (1394)، نقد قوه‌ی شناخت، به کوشش: محمدعلی اردستانی، جلد اول، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.
[5] مظفر، محمدرضا (1400 ق)، المنطق، قم، انتشارات فیروزآبادی.