تقسیم بندی جدیدی از مفاهیم کلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر فلسفه و کلام

چکیده

تقسیمات مفاهیم کلی و اقسام معقولات به عنوان یکی از مهمترین مسائل فلسفی دارای جایگاهی ممتاز و تأثیرگذار در تفکر فلسفی است. بنا بر نظر مشهور در نگاه فیلسوفان مسلمان، معقولات به سه دسته معقولات اولی و معقولات ثانیه فلسفی و منطقی تقسیم می‌گردند. تقسیم‌بندی مشهور جامع و کامل نیست و به نظر می‌رسد این تقسیم‌بندی با ابهامات و اشکالاتی روبرو باشد، مانند ناسازگاری با بحث مفاهیم قدسی، واضح نبودن ارتباط آنها با مسئلۀ اصالت وجود و جایگاه مبهم برخی مفاهیم؛ در این نوشتار ابتدا نظر مشهور را تبیین و ترسیم نموده و سپس از رهگذر نقد و بررسی آن، سعی می‌شود تقسیم جدیدی ارائه گردد که اشکالات و ابهامات تقسیم مشهور را به دنبال نداشته باشد. در نهایت با مقسم قرار گرفتن مفهوم وجود، اقسام مفاهیم ذیل آن طبقه‌بندی گردیده و  تقسیم مشهور دچار تغییراتی اساسی می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


[1] ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1376). الالهیات من کتاب الشفاء، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه.
[2] ــــــــــــــ (1413). الاشارات و التنبیهات (مع شرح النصیر الدین طوسی)، تحقیق سلیمان دنیا، بیروت، موسسه النعمان.
[3] احسایی، شیخ احمد (1278ق). شرح کتاب المشاعر، تبریز، چاپ سنگی.
[4] احمدی سعدی، عباس (1385). «معقولات ثانیه فلسفی از دیدگاه مشائیان»، مجله علوم اسلامی، تهران، شماره3، پاییز، صص51-66.
[5] اسماعیلی، مسعود (1389). «معقول ثانی در فلسفه صدرالمتالهین»، فصلنامه ذهن، تهران، دوره 18، شماره40، زمستان، صص 17-54.
[6] آشتیانی، سید جلال الدین (1363). منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، قم، انتشارات تبلیغات اسلامی.
[7] بنیانی، محمد، «بررسی نقادانه برداشتهای گوناگون از محل نزاع در اصالت وجود صدرایی»، 1393، پژوهشهای هستی شناختی، ش5، صص 107-124.
[8] ــــــــــــ «تبیین وجودی اصل امتناع تناقض»، 1392، فصلنامه اندیشه دینی، دوره 13، ش1، صص 64-89.
[9] بهمنیار، ابن مرزبان (1349). التحصیل، تصحیح مرتضی مطهری، تهران، دانشگاه تهران.
[10] سبزواری، ملاهادی (1367). شرح منظومه، به اهتمام عبدالجواد فلاطوری و مهدی محقق، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
[11] سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (۱۳۵۵). مجموعه مصنفات، به تصحیح و مقدمه هانری کربن، تهران،  انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
[12] الشیرازی، صدرالدین محمد (1981م). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
[13] ــــــــــــ ( 1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
[14] ــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
[15] ــــــــــــ (1363). المشاعر، تهران، کتابخانه طهوری.
[16] طباطبایی، محمدحسین (1350). اصول فلسفه و روش رئالیسم، مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری، قم، دارالعلم.
[17] فارابی، ابونصر (؟). الحروف، تحقیق محسن مهدی، بیروت، دارالمشرق.
[18] فنایی اشکوری، محمد (1375). معقول ثانی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
[19] قمی، شیخ عباس (1376). مفاتیح الجنان، تصحیح شیخ محمدتقی حسینی کاشانی، تهران، نشر محمد.
[20] کشفی، عبدالرسول - بنیانی، محمد (1391). «بررسی معانی گوناگون اصالت وجود و اعتباریت ماهیت در نظام حکمت صدرایی»، پژوهش‌های هستی‌شناختی، دوره 1، شماره 1، تابستان، صص 45-56.
[21] مصباح یزدی، محمد تقی (1364). آموزش فلسفه، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.
[22] مطهری، مرتضی (1366). شرح مبسوط منظومه، تهران، حکمت.
[23] نبویان، سید محمود  (1382). «مفاهیم کلی» معرفت فلسفی، ش1، پاییز ، صص 85-116.