تحلیل مفهومی، گزارهای و سیستمی دیدگاه صریح فارابی در مسئلۀ تشخص

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری حکمت متعالیه دانشگاه اصفهان

چکیده

دیدگاه فارابی در مسئلۀ تشخص دو گونه است: اول، دیدگاه انتسابی است. از دید ملاصدرا، فارابی معتقد است تشخص به نحوه وجود شیء می‌باشد. دوم، دیدگاه صریح فارابی در کتاب تعلیقات است. وی در این کتاب معتقد است عامل تشخص، زمان و وضع می‌باشند. ابهام در این دیدگاه در مفهوم واژه‌ها، گزاره و چگونگی ارجاع دیدگاه وی به دالّ مرکزی اندیشه وی نمود یافته است. این مقاله رصد می‌کند که مفهوم تشخص به صورت واضح و متمایز از دید فارابی چیست؟ ساختار منطقی و زبانی گزارۀ منعکس‌کنندۀ دیدگاه فارابی چگونه است؟ و گزارۀ منعکس‌کنندۀ دیدگاه فارابی در تشخص چه رابطه‌ای با دال مرکزی اندیشه فارابی، در شبکه معنایی­اش دارد. تحلیل مفهومی از تشخص نشان داده است که تشخص نزد فارابی مفهومی نسبی است، تحلیل گزاره‌ای نشان داده است که دیدگاه فارابی در تشخص ذی وضع با سکوت و با ابهام ساختاری مواجه است، و تحلیل سیستمی در این تحقیق نشان داده است که مسئلۀ تشخص در فارابی متأخر به عنوان یک مسئله مطرح شده است و تشخص از طریق وجود با دال مرکزی اندیشۀ وی پیوند دارد. اما این بدان معنا نیست که دیدگاه فارابی در تشخص بتواند به عنوان پشتیبان استناد دیدگاه اصالت وجود به فارابی باشد.

کلیدواژه‌ها


1. ابن سینا، حسین بن عبدالله (1404). التعلیقات، تصحیح و تحقیق: عبدالرحمن بدوی، بیروت، مکتبه اعلام الاسلامی.
2. ـــــــــــ (1371). المباحثات، تحقیق محسن بیدار فر، چاپ اول، قم، انتشارات بیدار.
3. ابن المرزبان، بهمنیار (1375). التحصیل. تصحیح و تعلیق مرتضی مطهری، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
4. ابن منظور (2000م). لسان العرب،  بیروت، دار صادر.
5. ابن ابی اصیبعه، احمد بن قاسم (1377ق/1957م). عیون الانباء فی طبقات الاطباء. ج3، بیروت، دارالفکر.
6. ابراهیمی دینانی، غلامحسین (1388). ماجرای فکر فلسفی، تهران، صراط.
7. استرآبادی، محمد تقی (1358). شرح فصوص الحکم، به کوشش محمدتقی دانش پژوه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
8. حسن‌زاده آملی، حسن (1375). نصوص الحکم بر فصوص الحکم، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا.
9. حکمت، نصرالله (1386). زندگی و اندیشه حکیم ابونصر فارابی، تهران، الهام.
10. ـــــــــــــ (1389). فارابی فیلسوف غریب، چاپ اول، تهران، انتشارات نشر علم.
11. خندان، علی اصغر(1379). منطق کاربردی، تهران و قم سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت) و موسسه فرهنگی طه.
12. خونجی، افضل الدین محمد (1372/1373). کشف الاسرار عن غوامض الافکار، تصحیح حسن ابراهیمی، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران.
13. داوری اردکانی، رضا (1389). فارابی فیلسوف فرهنگ، چاپ چهارم، تهران، انتشارات سخن.
14. ــــــــــــــ (1362). فارابی موسس فلسفه اسلامی، چاپ سوم، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
15. رازی، فخرالدین (1381). منطق الملخص، تخقیق احد فرامرز قراملکی و آدینه اصغری نژاد، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
16. رازی، قطب الدین(1384). تحریر القواعد المنطقیة فى شرح الرسالة الشمسیة، مقدمه و تصحیح از محسن بیدارفر، قم، انتشارات بیدار.
17. سبزواری، ملاهادی (1369­ـ1379). شرح المنظومه، تصحیح  و تعلیق آیت الله حسن‌زاده آملی، تهران، نشر ناب.
18. سهروردی، شیخ شهاب الدین(1396ق). مجموعه مصنفات، تحقیق هنری کربن، تهران، نشر انجمن حکمت و فلسفه ایران.
19. شریف، میان محمد و دیگران(1362). تاریخ فلسفه در اسلام، مقاله ابراهیم مدکور «فارابی»، ج1، تهیه و گرداوری ترجمه فارسی زیر نظر نصرالله پورجوادی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
20. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم(1981م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة (با حاشیه علامه طباطبائی)، 9جلد، چاپ: سوم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
21. ــــــــــــــ (1422ق). شرح الهدایه الاثیریه، تصحیح از محمد مصطفی فولادکار، چاپ: اول‏، بیروت، موسسة التاریخ العربی.
22. ـــــــــــــ (بی‌تا). الحاشیة علی الهیات الشفا، بی‌چا، قم انتشارات بیدار.
23. ـــــــــــــ (1302ق). مجموعة الرسائل التسعة، چاپ اول، قم، مکتبه المصطفوی.
24. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1362). نهایة الحکمة، قم، موسسه النشر الاسلامی.
25. ـــــــــــــ (1392). بدایة الحکمة، تحقیق و اعداد مسلم قلی پور گیلانی، چاپ سوم، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزهای علمیه.
26. طوسی، خواجه نصیرالدین (1403ق). شرح الاشارات و التنبیهات، چاپ دوم، ج1، بی جا، دفتر نشر الکتاب.
27. فارابی، ابونصر (1392). التعلیقات، تحقیق و تصحیح سید حسین موسویان، چاپ اول، تهران، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
28. ـــــــــــ (1413ق). اعمال الفلسفیه، مقدمه و تحقیق و تعلیق از دکتر جعفر آل‌یاسین‏، بیروت، دار المناهل.
29. ـــــــــــ (1405ق). الجمع بین رأیی الحکیمین، مقدمه و تعلیق از دکتر البیر نصرى نادر، تهران، انتشارات الزهراء.
30. ـــــــــــ (1986). کتاب الحروف، مقدمه و تصحیح و تعلیق از محسن مهدی، بیروت، دارالمشرق.
31. ــــــــــــ (1381). فصوص الحکم به همراه شرح سید اسمعیل شنب غازانی، به تحقیق علی اوجبی، تهران انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
32. فرامرز قراملکی، احد (1390). روش شناسی مطالعات دینی، مشهد، دانشگاه علوم رضوی.
33. ــــــــــــ (1387). منطق 1، تهران، دانشگاه پیام نور.
34. الکندی (بی‌تا). رسائل الکندی الفلسفیة، مقدمه و تصحیح و تعلیق از محمد ابوریده‏، چاپ دوم، قاهره، دار الفکر العربى.
35. لاهیجی، ملاعبدالرزاق (1426ق). شوارق الالهام فی شرح تجرید الکلام، تصحیح الشیخ اکبر أسد علی‌زاده، چاپ اول، قم، انتشارات موسسه امام صادق علیه السلام.
36. مصباح یزدی، محمدتقی (1366). آموزش فلسفه، چاپ دوم، ج1، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.