ذهنی (پیشینی) بودن تجرد و مادیت در فلسفه صدرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فلسفه اسلامی دانشگاه پیام نور

چکیده

مسئله مجرد و مادی و معیار تمایز این دو از نگاه معاصرین در حوزه فلسفه ملاصدرا، بصورت امری تشکیکی و طیف گونه مطرح می‌شود و لذا مرز عینی و مشخصی به جز قابل اشاره حسی بودن یا نبودن بعنوان ملاک تمایز مجرد و مادی تعیین نمی‌گردد. این مقاله نشان داده است در فلسفه ملاصدرا تجرد و مادیت وابسته به مراتب وجودی موجودات است. و بر همین اساس نشان داده که هر موجودی متصف به مجرد بودن و مادی بودن، بصورت توأمان می‌شود. پس مرز خارجی‌ای میان تجرد و مادیت تحقق ندارد. پس عامل اتصاف موجودات به ایندو ذهن و نوع نگاه و اعتبار کردن آن می‌باشد و لذا تجرد و مادیت وابسته به ذهن هستند و از تقسیمات پیشینی ذهن در نگاه به واقعیت (وجود) می‌باشند. و لذا تقسیم موجودات به مجرد و مادی براساس مبانی حکمت متعالیه تقسیمی سوبژکتیو است و این نوع نگاه به مسئله تجرد و مادیت، بحث‌های بنیادین دیگر مانند ربط حادث به قدیم و رابطه نفس و بدن و بقای نفس و معاد را نیز تحت تأثیر مستقیم خویش قرار می‌دهد.
 

کلیدواژه‌ها


[1] ابن سینا، حسین(1379هـ.ش) التعلیقات، دفتر تبلیغات اسلامی، قم.
[2] اسعدی علیرضا(1392هـ.ش) بررسی و تبیین نظریه حرکت در مجردات، مجله نقد و نظر، سال هجدهم، شماره نخست.
[3] اکبریان، رضا(1388هـ.ش) ملاک تمایز مجرد از مادی در فلسفه افلوطین و ملاصدرا، مجله متافیزیک، شماره 4 و 3.
[4] سعیدی‌مهر، محمد (1396هـ.ش) امکان حرکت در مجردات از منظر ملاصدرا، مجله ذهن، شماره 56، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران.
[5] سهروردی، شهاب الدین(1375هـ.ش) مجموعه مصنفات،جلد دوم،تصحیح هانری کربن، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، تهران
[6] شه گلی، احمد (1391هـ.ش) ملاک تمایز مادی و مجرد، مجله معارف عقلی،  شماره 22.
[7] طباطبایی، محمدحسین(1367هـ.ش) اصول فلسفه و روش رئالیسم، جلد دوم، انتشارات صدرا، تهران.
[8] طوسی، نصیرالدین(1403هـ.ق) شرح الاشارات والتنبیهات، جلد دوم، دفتر نشر، تهران.
[9] عبودیت، عبدالرسول(1391هـ.ش) نظام حکمت صدرایی، جلد سوم ، سمت، تهران.
[10] علم الهدی، سیدعلی(1393هـ.ش) ذهنی بودن زمان در فلسفه ملاصدرا، مجله حکمت معاصر.
[11] فیاضی، غلامرضا(1384هـ.ش) نشست حرکت در مجردات، مجمع عالی حکمت اسلامی، قم.
[12] کاپلستون، فردریک(1380هـ.ش) تاریخ فلسفه، جلد نخست، ترجمه سیدجلال الدین مجتبوی، انتشارات علمی ـ فرهنگی، تهران.
[13] ملاصدرا، محمدبن ابراهیم(1981م)  الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعه، جلد اول و جلد سوم و جلد چهارم و جلد پنجم، دار احیاء التراث العربی، بیروت.
[14] ملاصدرا، محمدبن ابراهیم(1382هـ.ش) الشواهد الربویه فی المناهج السلوکیه، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران.
[15] ملاصدرا، محمدبن ابراهیم1380(هـ.ش) المبدأ و المعاد، به کوشش جلال الدین آشتیانی، دفتر تبلیغات قم.
[16] ملاصدرا، محمدبن ابراهیم(1363هـ.ش) مفاتیح الغیب، تصحیح محمد خواجوی، انتشارات بیدار، تهران، 1363هـ.ش.
[17] نبویان، سیدمحمود(1386هـ.ش) مجرد و مادی، مجله معرفت فلسفی، شماره 15.
[18] نورمحمدی،‌ یحیی(1396هـ.ش) بررسی استدلالهای فیلسوفان بر اثبات نفی حرکت در مجردات، مجله معرفت فلسفی، شماره 58.
[19] وکیلی، هادی(1396هـ.ش) بازتعریف مادی و مجرد با استفاده از منطق فازی، مجله منطق پژوهی، سال هشتم، شماره نخست.