تبیین لذت خیالی از دیدگاه صدرالمتالهین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

در مقاله حاضر، با استناد به نظریات صدرالمتألهین، ضمن تبیین فلسفی لذت به امر وجودی به‏عنوان صفت کمالیۀ وجود و مساوقت با آن و تعریف خیال به امری مجرد، لذت خیالی بسط داده ‏می‏شود تا اهمیت و جایگاه این لذت در قیاس با لذات دیگر روشن گردد. در ادامه، پس از بیان شروط رؤیت و تعریف آن مبتنی بر غایت انکشاف حقیقت هر موجودی، اثبات می‏شود که صور خیالی همانند صور حسی، بی‏هیچ تفاوتی مورد ابصار و ادراک قرار می‏گیرند و به دلیل حرکت جوهری، ادراک صور خیالی موجب استکمال نفس می‏شود که این استکمال به انکشاف نفس می‏انجامد و این خود لذتی مبنی بر رسیدن به غایتی را دربردارد. در نهایت، تبیین می‏شود که لذت درک صور خیالی به‏دلیل بهره بیشتری از وجود، لذتی تام‏تر و کامل‏تر از لذایذ محسوس است که تنها صاحبان نفوس عالیه، به‌دلیل اشتغال کمتر به محسوسات، مشمول برخورداری از این لذت وافر خواهند بود.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1] آشتیانی، جلال‏الدین (۱۳۷۸). شرح حال و آرای فلسفی ملاصدرا. قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
[2] ـــــــــــــ (۱۳۷۰). شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم. چاپ سوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
[3] ـــــــــــــ (۱۳۵۹). شرح بر زادالمسافر ملاصدرا. چاپ دوم،تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
[۴] ابن سینا، حسین ‏بن ‏عبدالله (۱۳۸۱). الاشارات و التنبیهات. قم، مؤسسه بوستان کتاب.
[5] اردﺑﯿﻠﯽ، ﻋﺒﺪاﻟﻐﻨﯽ (۱۳۸۱). ﺗﻘﺮﯾﺮات ﻓﻠﺴﻔﻪ اﻣﺎم ﺧﻤﯿﻨﯽ (ره). تهران، ﻣﺆﺳﺴـﻪ ﺗﻨﻈـﯿﻢ و ﻧﺸـﺮ آﺛـﺎر اﻣـﺎم خمینی.      
[6] جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۹). رحیق مختوم. چاپ چهارم، قم، اسراء.
[7] سهروردی، شهاب‏الدین یحیی (۱۳۸7). هشت رساله سهروردی. تصحیح: کاظم محمدی، کرج، انتشارات نجم کبری.
[8] ـــــــــــــ (۱۳۵۵). شرح حکمه الاشراق. ترجمه: جعفر سجادی، تهران، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
[9] صدرالمتألهین، محمد بن ‏ابراهیم شیرازی (۱۳۸۸). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[10] ـــــــــــــ (۱۳۸۰). مبدأ و معاد. چاپ چهارم، قم، مؤسسه بوستان کتاب.
[11] ـــــــــــــ (۱۳۷۶). شرح رساله المشاعر. تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی، چاپ سوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
[12] ـــــــــــــ (۱۳۶۶). الشواهد الربوبیه فی المنهاج السلوکیه. چاپ سوم، تهران، انتشارات سروش.
[13] ـــــــــــــ (۱۳۶۶). شرح اصول کافی. تهران، مؤسسه مطالعات فرهنگی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
[۱۴] ـــــــــــــ (۱۳۶۲). شرح زادالمسافر. تصحیح: جلال‏الدین آشتیانی، چاپ دوم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
[15] ـــــــــــــ (۱۳۵۲). رسائل فلسفی. تعلیق: آشتیانی، مشهد، انتشارات دانشکده الهیات.
[16] مصباح یزدی، محمد تقی (۱۳۸۰).  شرح اسفار اربعه. قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی.
[17] موسوی خمینی،‌ روح‏الله (۱۳۸۳). طلب و اراده، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.