ربط و نسبت مفاهیم زیبایی و عشق نزد بوعلی و سهروردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران، ایران

چکیده

 
بوعلی و سهروردی زیبایی را براساس کمال مفهوم‌سازی کرده‌اند. زیبایی حقیقی در آثار این دو فیلسوف از یک‌سو بر واجب‌الوجود، و از دیگرسو بر افعال و اخلاق و ملکات ارادی انسانی که منجر به سعادت نهایی شود، اطلاق می‌گردد. ابن‌سینا اصطلاح عشق ارادی را به‌میان آورده و مؤلفۀ ادراک را در آن اخذ کرده است. از آنجا که ادراک شامل انواع حسی، خیالی، وهمی، ظنی و عقلی است، عشق ارادی و زیبایی نیز دارای همین مراتب است. شیخ‌الرئیس شریف­ترین مرتبۀ عشق ارادی را که متوقف بر ادراک عقلی است، عشق عقلی یا اختیاری یا نطقی می‌خواند و مراتب پایین‌تر عشق را عشق حیوانی می­‌نامد. شیخ ­اشراق عمدتاً پیرو مفهوم‌سازی‌های بوعلی سینا است. سهروردی به زبان داستان و رمز به مفاهیم زیبایی و عشق توجه کرده است. او نمادهای سلطان عشق و سلیمان عشق را برای تصویرسازی عشق عقلی به کار برده است. از نگاه هر دو فیلسوف، عشق طریق وصول به زیبایی است و تنها راه نیل به زیبایی حقیقی، عشق نطقی است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[۱]. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (۱۳۷۵). الاشاراتوالتنبیهات، ج۳، با شرح خواجه نصیر طوسی و حواشی قطب‌الدین رازی، قم، نشرالبلاغه.
[۲].ـــــــــــــــــــــ (1376).  الالهیاتمنکتابالشفاء، تحقیق حسن زاده آملی، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات حوزه علمیه.
[3]. ــــــــــــــــــــ (1978). الانصاف(شرحکتابحرفاللام)، چا‌پ‌شده در: بدوی، ارسطوعندالعرب،22ـ33.
[4]. ــــــــــــــــــــ (1379). التعلیقات، چاپ چهارم، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
[5]. ــــــــــــــــــــ (1978). التعلیقاتعلیحواشیکتابالنفسلارسطو، چاپ‌شده در بدوی،  ارسطوعندالعرب، 75ـ116.
[6]. ــــــــــــــــــــ (1383). دانشنامهعلاییالهیات، با مقدمه و تصحیح و حواشی محمد معین، چاپ دوم، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
[7]. ــــــــــــــــــــ (1400).  الرسائل، تصحیح محسن بیدارفر، قم، انتشارات بیدار.
[8]. ــــــــــــــــــــ (1383). رسالهدرحقیقتوکیفیتسلسلهموجودات، با مقدمه و تصحیح و حواشی موسی عمید، چاپ دوم، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، همدان، دانشگاه بوعلی سینا.
[9]. ـــــــــــــــــــــ (۱۴۰۰). رساله الطیر، چاپ‌شده در: الرسائل، تصحیح محسن بیدارفر، قم، بیدار.
[10].ــــــــــــــــــــ (۱۴۲۸).الشفاءالالهیات، مقدمه و تحقیق ابراهیم مدکور و دیگران، قم، افست ذوی‌القربی.
[1۱]. ــــــــــــــــــــ (۱۴۰۰). رسالهعشق، چاپ‌شده در: الرسائل، تصحیح محسن بیدارفر، قم، بیدار.
[۱2]. ــــــــــــــــــــ (بی‌تا).رسالهفیالادویهالقلبیه، مادرید، نسخه خطی کتابخانه دیر اسکوریال.
[۱3]. ــــــــــــــــــــ (2005).  القانونفیالطب، ج 2، بیروت، دار احیاء التراث العربی.     
[14]. ــــــــــــــــــــ (۱۳۶۳). المبدأوالمعاد، به کوشش عبدالله نورانی، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل با همکاری دانشگاه تهران.
[۱5]. ــــــــــــــــــــ (1388). مجموعهرسائل (هفدهرساله)، تصحیح و توضیح سید محمود طاهری و ترجمه محمود شهابی و ضیاءالدین دری و محمد مهدی فولادوند، قم، آیت اشراق.
[16]. ــــــــــــــــــــ (۱۳۶۴). النجاهمنالغرقفیبحرالضلالات، تحقیق محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران.
[17]. اخوان الصفا (1412). رسائلاخوانالصفا وخلانالوفا، بیروت، الدارالاسلامیه.
[18]. افلاطون (1380). دورهکاملآثار، ترجمه محمدحسن لطفی، چاپ سوم، تهران، خوارزمی.
[19]. بدوی، عبدالرحمن (1978).  ارسطوعندالعرب، چاپ دوم، کویت، وکاله المطبوعات.
[20]. ـــــــــــــــــ (۱۴۰۲).افلاطونفیالاسلام، چاپ سوم، بیروت، دارالاندلس.
[21]. پورنامداریان، تقی (1364). رمزوداستان‌هایرمزیدرادبفارسی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
[22]. رازی، فخر (1383). شرحالاشاراتوالتنبیهات، ج2، مقدمه و تصحیح علیرضا نجف‌زاده، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
[23]. سترن جیلت، سوزان (1384). «فلوطین»،نویسندگانبرجستهقلمروهنرازعهدکهنتاپایانسدهنوزدهم، به کوشش کریس ماری و ترجمه صالح طباطبایی و فائزه دینی، تهران، فرهنگستان هنر.
[24]. سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1386).لغتمورانبهپیوستچنداثرپراکنده، تصحیح و مقدمۀ نصرالله پورجوادی، تهران، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه آزاد برلین.
[25]. ـــــــــــــــــــــــــ (1380). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج1و2، تصحیح و مقدمۀ هانری کربن، چاپ سوم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
[26]. ــــــــــــــــــــــــ (1380). مجموعهمصنفاتشیخاشراق، ج 3، مقدمه و تصحیح و حاشیه سید حسین نصر، چاپ سوم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
[27]. ـــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۰). مجموعهمصنفاتشیخاشراق، ج۴، تصحیح و حاشیه و مقدمه نجف‌قلی حبیبی، چاپ سوم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
[28]. طوسی، خواجه نصیر (1378). اخلاقناصری، تصحیح مجتبی مینوی و علیرضا حیدری، چاپ ششم، تهران، خوارزمی.
[29]. غزالی، ابوحامد (بی‌تا). احیاءعلومالدین، ج 1 و4، دمشق، کتابخانه عبدالوکیل الدروبی.
[30]. ــــــــــــــ (1351). احیاءعلومالدین، ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی و به کوشش حسین خدیوجم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
[3۱]. ــــــــــــــ (۱۳۸۷). کیمیایسعادت، ج ۱ و 2، به کوشش حسین خدیوجم، چاپ چهاردهم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
[32]. فارابی، ابونصر (2003). آراءاهلالمدینهالفاضلهومضاداتها، مقدمه و حواشی علی بوملحم، بیروت، دار و مکتبه الهلال.
[33]. ــــــــــــــ (۱۴۰۲). تلخیصنوامیسافلاطون، چاپ‌شده در: بدوی، عبدالرحمن،افلاطونفیالاسلام.
[34]. ـــــــــــــ (۱۳۷۱).التنبیهعلیسبیلالسعاده، چاپ افست همراه با التعلیقاتورسالتانفلسفیتان، تحقیق جعفر آل یاسین، تهران، حکمت.
[35]. ــــــــــــــ (۱۳۷۶).  السیاسهالمدنیه، تصحیح و ترجمه و شرح حسن ملک‌شاهی، تهران، سروش.
[36]. ــــــــــــــ (1382).  فصولمنتزعه، تصحیح و ترجمه و شرح حسن ملکشاهی، تهران، سروش.
[37]. ــــــــــــــ (۱۴۰۲).  فلسفهافلاطونواجزاءها، چاپ‌شده در: بدوی، عبدالرحمن،افلاطونفیالاسلام. 
[38]. ــــــــــــــ (1991).  الملهونصوصاخری، تصحیح محسن مهدی، چاپ دوم، بیروت، دارالمشرق.
[39]. فرامرز قراملکی، احد (1385). روش‌شناسی مطالعات دینی (تحریری نو)، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
[40]. Aristotle (1995). The Complete Works of Aristotle, ed. Jonathan Barnes, 6th print. Princeton, Princeton University Press.