میانی اندیشیِ صدرایی در هستی شناسی، متّکی بر وجود منبسط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان

3 دانشیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه اصفهان

چکیده

فلاسفۀ مسلمان به منظور تبیین نحوۀ ارتباط میان مراتب هستی، اموری را به مثابۀ میانی­ها مطرح ساخته­اند. در فلسفۀ ملاصدرا، وجود منبسط، به عنوان صادر اول، میان هویت غیبیه و ماهیات قرار دارد. این وجود مجرای مبانی هستی­شناختیِ اصالت، وحدت و تشکیک در وجود است. بنابراین هستی­شناسیِ مبتنی بر نقش میانی این وجود، ظهور مبسوطی است از میانی­اندیشیِ صدرایی. بر اساس این ساختار میانی‌اندیشانه، امکان بی­نهایت امور میانی وجود دارد که اگرچه نام و تعیّن آن­ها ناشناخته است ولیکن وجود آن­ها انکار ناپذیر است. وجود منبسط وجود واحدی است که در عین حال شامل مراتب بی­نهایت است و همیشه مرتبه­ای میانی، میان دو مرتبۀ هستی­شناختی از این وجود، قابل فرض است. بنابراین همۀ هویاتی که فلاسفۀ پیشین به عنوان میانی­ها بدان اشاره کرده بودند، می­تواند به عنوان مراتب این وجود واحد تبیین شود. ثمرۀ چنین تبیینی را در حل مسائلی نظیر وحدت و کثرت فعل خداوند، حقیقت علم و جایگاه کلام و صورت نوعیه می­توان مشاهده کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1] قرآن‌کریم
[2] ابن سینا، حسین بن عبدالله (1375). شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات. قم، نشر البلاغة.
[3] ــــــــــ (1382). الأضحویة فی المعاد. تحقیق: حسن عاصی، تهران، شمس تبریزی.
[4] اینوود، مایکل (1388). فرهنگ فلسفی هگل. ترجمۀ حسن مرتضوی، تهران: نیکا.
[5] پلنگی، منیژه (1389). «عالم میانه در مکتب اشراق و فلسفه­های وحدت وجودی». خردنامه صدرا، تهران، شماره 61، صص23ـ39.
[6] نصیر الدین طوسی (1363). تصورات یا روضة التسلیم. تهران، جامی.
[7] دهخدا، علی اکبر (1372). لغت­نامه. تهران، دانشگاه تهران.
[8] سبزواری، ملاهادی (1369ـ1379). شرح المنظومة. 5جلد، تهران، ناب.
[9] ـــــــــــ (1390). التعلیقات علی الشواهد الربوبیة. در الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة، صدرالدین محمد شیرازی، مقدمه، تصحیح و تعلیق: سید جلال الدین آشتیانی، قم، بوستان کتاب.
[10]. سهروردی، شهاب الدین یحیی (1375). الواح عمادی. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج3، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سید حسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[11] ــــــــــ (1375). حکمة الإشراق. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج2، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سیدحسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[12] ـــــــــ (1375). التلویحات. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج1، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سیدحسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[13] ـــــــــ (1375). المقاومات. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج1، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سید حسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[14] ــــــــ (1375). المشارع و المطارحات. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج1، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سیدحسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[15] ــــــــ (1375). هیاکل النور. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج3، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سیدحسین نصر و نجف‌قلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[16]. ــــــــــ (1375). کلمة التصوف. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج4، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سیدحسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[17] ـــــــــ (1375). الالواح العمادیّة. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج4، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سید حسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[18] ـــــــــ (1375). اللمحات للحکیم الاشراقی شهاب الدین السهروردی. در مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج4، تصحیح و مقدمه: هانری کربن، سیدحسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[19] ــــــــــ (1379). هیاکل النور. تصحیح محمد کریمی زنجانی اصل، تهران، نقطه.
[20] عبودیت، عبدالرسول (1383). نظام حکمت صدرایی(2): تشکیک در وجود. قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
[21] فارابی، ابونصر (1995م.). آراء اهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. مقدمه و شرح و تعلیق: علی بو ملحم، بیروت، مکتبة الهلال.
[22] ـــــــــ (1996م.). کتاب السیاسة المدنیة. مقدمه و شرح: علی بو ملحم، بیروت، مکتبة الهلال.
[23] فضل الرحمن (1390). فلسفه ملاصدرا. ترجمه، نقد و تحلیل از مهدی دهباشی، ایلام، ریسمان.
[24] کربن، هانری (1369). فلسفه ایرانی، فلسفه تطبیقی. ترجمه: جواد طباطبایی، تهران، توس.
[25] ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1354). المبدأ و المعاد. تصحیح: سید جلال آشتیانی، تهران،  انجمن حکمت و فلسفه ایران.
[26] ـــــــــ (1390). الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة. تصحیح و تعلیق: سید جلال‌الدین آشتیانی‏، قم، بوستان کتاب.
[27] ـــــــــ (1363). المشاعر. به اهتمام هانری کربن، تهران، کتابخانه طهوری.
[28] ـــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. مقدمه و تصحصح: محمد خواجوی، تهران، مؤسسه تحقیقات فرهنگی.
[29] ـــــــــ (1375). مجموعه رسائل فلسفی صدر المتالهین. تصحیح و تحقیق: حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت.
[30] ـــــــــ (1981م.). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. 9جلد، بیروت، دار احیاء التراث.
[31] ـــــــــ (1360). اسرار الآیات. مقدمه و تصحصح محمد خواجوی، تهران، انجمن حکمت و فلسفه.
[32] ــــــــ (1302 ق.). مجموعة الرسائل التسعة. تهران، بی­نا.
[33] ـــــــــ (؟). ایقاظ النائمین. تهران، انجمن اسلامى حکمت و فلسفه ایران.
[34] ـــــــــ (؟). الحاشیة علی الهیات الشفاء. قم، بیدار.
[35] میرمحمدباقر الداماد (1367). القبسات. به اهتمام دکتر مهدى محقق دکتر سیدعلی موسوی بهبهانی، پروفسور ایزوتسو، دکتر ابراهیم دیباجى‏، تهران، دانشگاه تهران.
[36] ـــــــــــ (1381ـ1385). الافق المبین. در مصنفات میرداماد، ج2، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
[37]  نهج‌البلاغه (2004 م.). ضبط نصّه و ابتکر فهارس العلمیّة: صبحی صالح، قاهره، دارالکتاب المصری.
[38] Corbin, Henry (1977). Spiritual Body and Celestial Earth from Mazdean Iran to Shi 'ite Iran. Translated from the French by Nancy Pearson, New Jersey, Princeton University Press.
[39] ---------- (1981).The Concept of Comparative Philosophy. Translated by Pitter Russell, Cambridge, Golgonooza Press.
]40 [Hegel, Georg Wilhelm Friedrich (1998). Science of Logic. Translated by A.V. Miller, New York, Humanity Books.
]41 [---------- (2010). The Science of Logic. Translated by George Di Giovanni, New York, Cambridge University Press.
]42[ ---------- (2010). Encyclopedia of the Philosophical Sciences in Basic Outline Part I: Science of Logic. Translated and edited by Klaus Brinkmann and Daniel O. Dahlstrom, New York, Cambridge University Press.