مفهوم «فطرت»؛ امکانی برای طرح نظریۀ فلسفۀ تاریخ

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی دانشگاه تهران

چکیده

استاد مطهری به واسطه مطالعه فلسفه غرب نخستین فیلسوف اسلامی است که متوجه اهمیت فلسفه‌های مضاف گشته‌است. در منظومه فکری ایشان، فطرت به عنوان ام‌المسائل، مبنای نظریاتی است که در فلسفه اخلاق، فلسفه حقوق و فلسفه تعلیم و تربیت طرح کرده‌‌اند. فلسفه تاریخ از مباحث بسیار مهمی است که استاد مطهری در آن تحقیق فراوان نموده و مفهوم محوری آن تأملات نیز فطرت است. آنچه در این مقاله در پی بررسی آن هستیم، امکان طرح یک نظریۀ فلسفه تاریخ مبتنی بر فطرت است. طبق نظریۀ فطرت، وجود انسان بر ماهیت او مقدم است و آدمی هستی سیالی است که براساس حرکت جوهری استکمال می‌بابد. بنابر نظر استاد مطهری حُکمِ وجود فردی انسان شامل وجود اجتماعی او نیز می‌شود. جامعه انسانی وجودی سیال است که ماهیت ندارد و حرکت وجود اجتماعی ـ تاریخی انسان به سوی کمال و فعلیت تام خود تا پایان تاریخ، بدون توقف ادامه دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1] قرآن کریم.
[2]ابن ابی‌جمهور، (1361). غوالی اللئالی ال‍غ‍ری‍زی‍ه‌ ف‍ی‌الاح‍ادی‍ث‌ال‍دی‍ن‍ی‍ه‌، م‍طب‍ع‍ه‌ س‍ی‍دال‍ش‍ه‍دا علیه‌السلام‏.
[3]ابن اثیر، مبارک بن محمد، (1367). النهایه فی غریب‌الحدیث و‌الاثر، موسسه‌‌الامین للطباعة و ‌النشر و ‌التوزیع‏.
[3]ابن بابویه، (1389). التوحید، ترجمه یعقوب جعفری، نسیم کوثر.
[4]استنفورد، مایکل، (1392). درآمدی بر فلسفه تاریخ، ترجمه احمد گل محمدی، نشر نی.
[5]جوادی آملی، عبدالله، (1393). رحیق مختوم، ج 7 ، نشر اسراء.
[6]خلیلی، محمدحسین، (1382). مبانی فلسفی عشق از منظر ابن سینا و ملاصدرا، بوستان کتاب.
[7]رشاد، علی اکبر، (1387). حدیث عشق و فطرت، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
[8]روسو، ژان ژاک، (1394).  قرارداد اجتماعی، ترجمه غلامحسین زیرک‌زاده، نشر قاصدک صبا.
[9]سوزنچی، حسین، اصالت فرد، جامعه یا هر دو، بررسی تطبیقی آرای استاد مطهری و استاد مصباح یزدی، قبسات، تهران، شماره 42، زمستان 1385.
[10]سیدرضی، (1379).  نهج البلاغه، ترجمه علینقی فیض الاسلام، نشرالهادی.
[11]شاه آبادی، محمدعلی، (1386). رشحات البحار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
[12] ـــــــــــــ ، شذرات المعارف، (1386). پؤوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
[13] ـــــــــــــ ، فطرت عشق، (1387). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
[14] ـــــــــــــ (1393).  صحیفه سجادیه، ترجمه ابوالحسن شعرانی، دریای معرفت
[15]صدرالدین شیرازی محمد بن ابراهیم، (1382). شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا، بنیاد حکمت اسلامی صدرا
[16] ــــــــــــ ، (1382).  الحکمه المتعالیه فی الأسفار الأربعه، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[17] طالب‌زاده سیدحمید، «نگاهی دیگر به ادراکات اعتباری، امکانی برای علوم انسانی»، جاویدان خرد، تهران، شماره 17، زمستان 1389
[18] طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1345). المیزان، ج 7، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، انتشارات دارالعلم.
[19]ــــــــــــ، ( 1345).  المیزان، ج 16، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، انتشارات دارالعلم.
[20] ـــــــــــ ، المیزان، ج 31، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، انتشارات دارالعلم.
[21]طنطاوی بن جوهری، (1370).  الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم، ب‍ی‍روت‌‏، دار اح‍ی‍اءال‍ت‍راث‌ ال‍ع‍رب‍ی.
[22]عبدالرحمن بن خلدون، (1375). مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، انتشارات علمی فرهنگی.
[23]کاپلستون، فردریک، (1388). تاریخ فلسفه ج 7 (از فیشته تا نیچه)، ترجمه داریوش آشوری، انتشارات علمی فرهنگی.
[24]مجلسی، محمدباقر، (1983).  بحار الانوار، چاپ بیروت، مؤسسه الوفاء.
[25]مطهری مرتضی، (1389).  آشنایی با قرآن، ج 14، انتشارات صدرا.
[26]ــــــــــــــــ ، (1389). اسلام و نیازهای زمان، ج 1، انتشارات صدرا.
[27]ــــــــــــــــ ، (1389). اصول فلسفه و روش رئالیسم، انتشارات صدرا.
[28]ـــــــــــــــ ، (1389). انسان و ایمان، انتشارات صدرا.
[29]ـــــــــــــــ ، (1389). توحید، انتشارات صدرا.
[30]ـــــــــــــــ ، (1389). جامعه و تاریخ، انتشارات صدرا.
[31]ـــــــــــــــ ، (1389). درسهای اسفار، ج 3، انتشارات صدرا.
[32]ـــــــــــــــ ، (1389). عدل الهی، انتشارات صدرا.
[33]ـــــــــــــــ ، (1389). فطرت، انتشارات صدرا.
[34]ـــــــــــــ ، (1389). قیام و انقلاب مهدی (عج) از دیگاه فلسفه تاریخ، انتشارات صدرا.
[35]ـــــــــــــــ ، (1389). مجموعه آثار، ج 2، انتشارات صدرا.
[36]ـــــــــــــــ ، (1389). مجموعه آثار، ج 3، انتشارات صدرا.
[37]ـــــــــــــــ ، (1389). مجموعه آثار، ج 9، انتشارات صدرا.
[38]ـــــــــــــــ ، (1389). مجموعه آثار، ج 10، انتشارات صدرا.
[39]ـــــــــــــــ ، (1389). مجموعه آثار، ج 13، انتشارات صدرا.
[40]ـــــــــــــــ ، (1389). مجموعه آثار، ج 15، انتشارات صدرا.
[41]ـــــــــــــــ ، (1389). مجموعه آثار، ج 16، انتشارات صدرا، 1389.
[42]ـــــــــــــــ ، (1389).  مجموعه آثار ، ج 22 ، انتشارات صدرا، 1389.
[43]ـــــــــــــــ ، (1389). نقدی بر مارکسیسم، انتشارات صدرا، 1389.
[44]ـــــــــــــــ ، (1389). یادداشت‌های استاد مطهری ، ج 1، انتشارات صدرا.
[45]ـــــــــــــــ ، (1389). یادداشت‌های استاد مطهری ، ج 2، انتشارات صدرا.
[46]ـــــــــــــــ ، (1389). یادداشت‌های استاد مطهری ، ج 4، انتشارات صدرا.
[47]ـــــــــــــــ ، (1389). یادداشت‌های استاد مطهری، ج 8، انتشارات صدرا.
[48]ـــــــــــــــ ، (1389). یادداشت‌های استاد مطهری، ج 10، انتشارات صدرا.
[49]ـــــــــــــــ ، (1389).  یادداشت‌های استاد مطهری، ج 11، انتشارات صدرا.
[50]موسوی الخمینی، سیدروح‌الله، (1368). چهل حدیث، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(رض).
[51] نجفی موسی، «درآمدی بر امکان تولید علم جدید اسلامی براساس اندیشه استاد مطهری در فلسفه تاریخ»، فصلنامه علمی تخصصی تماشاگه راز، تهران، شماره 2، تابستان 1391.
[52] هابز، توماس، لویاتان، (1380). وی‍رای‍ش‌ و م‍ق‍دم‍ه‌ از س‍ی‌. ب‍ی‌. م‍ک‍ف‍رس‍ون‌؛ ت‍رج‍م‍ه‌ ح‍س‍ی‍ن‌ بش‍ی‍ری‍ه‌، ن‍ی‌‏‏.