غیاث‌الدین منصور دشتکی میان دو راهی وحدت شهود و وحدت وجود

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد.

2 دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

3 استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

4 استاد گروه الهیات(فلسفه و کلام اسلامی) دانشگاه شیراز

چکیده

از میان مخالفان نظریۀ «وحدت وجود»، برخی کاملاً آن را رد کرده و  برخی دست به تأویل آن زده‌اند. غیاث‌الدین منصور دشتکی از جملۀ کسانی است که سخنان عرفا را به وحدت شهود تأویل کرده­است. به این معنا که سالک به مراتبی می‌رسد که از ماسوی‌الله غافل می‌گردد. اما با وجود این، برخی از سخنان‌ و عباراتش بیانگر وحدت وجودند. با بررسی آثار وی این نتیجه حاصل آمد که نظریۀ  غالب وی وحدت شهود است. اما سردرگمی وی میان وحدت شهود و وحدت وجود معلول عواملی، از جمله: تمایز قائل نشدن میان نظریات مختلف، اثرپذیری از مجادلات و مخالفت‌های میان خود و جلال‌الدین دوانی و تلاش برای مقابله با جهلۀ صوفیه و صوفی‌نماهای زمان خود تشخیص داده شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
[1]. قرآن کریم
[2]. ابن‌عربی، محمدبن علی (1423ق). الفتوحات المکیه، بیروت، دارالفکر.
[3]. بلخی، مولانا جلال‌الدین محمد (1384). مثنوی معنوی، تصحیح قوام الدین خرمشاهی، چاپ هشتم تهران، دوستان.
[4]. بهایی، شیخ بهاء الدین (؟). الوحده الوجودیه، بی جا، چاپ سنگی.
[5]. تهرانی، آقا بزرگ (؟). طبقات أعلام الشیعه،ج4، چاپ دوم، قم، موسسه اسماعیلیان.
[6]. جوادی‌آملی، عبدالله (1378). تحریر تمهید القواعد، تهیه و تنظیم حمید پارسانیا، ج1، قم، اسراء.
[7]. خوانساری، محمد باقر (1401 ق). روضات الجنّات، ج7، قم، موسسه اسماعیلیان.
[8]. دشتکی شیرازی، غیاث‌الدین منصور (1386). مجموعه مصنفات (مرآه‌الحقایق و مجلی‌الدقایق). تصحیح عبدالله نورانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
[9]. ــــــــــ (1386). مجموعه مصنفات (کشف‌الحقایق‌المحمدیه). تصحیح عبدالله نورانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
[10]. ـــــــ (1382). اشراق هیاکل النور، تقدیم و تحقیق على اوجبى، تهران، میراث مکتوب‏.
[11]. ـــــــ (؟). رد علی الزوراء، نسخه خطی کتابخانه مجلس، تهران، شماره 28043.
[12]. ــــــ (1387). منازل‌السائرین و مقامات‌العارفین، تصحیح، ترجمه و تعلیق قاسم کاکایی، تهران، فرهنگستان هنر.
[13]. ـــــــ (1381). تحفه الفتی فی تفسیر سوره هل اتی، تقدیم و تصحیح پروین بهارزاده، تهران، میراث مکتوب.
[14]. دوانی، جلال‌الدین (بی‌تا). الرسائل‌المختاره (رساله الزوراء).تصحیح سید احمد تویسرکانی، اصفهان، مکتبة الامام امیر المؤمنین‏.
[15]. ـــــــــ (1381). سبع الرسائل (اثبات واجب جدیده). تصحیح سید احمد تویسرکانى، تهران، میراث مکتوب.
[16]. ـــــــــ (1411ق‏). ثلاث رسائل (شواکل‌الحور فی شرح هیاکل‌النور). تصحیح سید احمد تویسرکانی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
[17]. دهباشی، مهدی (1378). شرح رباعیات فلسفی عرفانی علامه دوانی، تهران، هرمس.
[18]. سبزواری، ملا هادی؛ (1369ش). شرح‏المنظومة، ج2، تهران، ناب.
[19]. سعدی، مصلح الدین، (1356ش). کلیات سعدی، تصحیح محمدعلی فروغی، تهران، امیرکبیر.
[20]. طباطبایی، سید محمد حسین (1420ق). نهایة الحکمة، قم، مؤسسه نشر اسلامی.
[21]. طوسی،‏ خواجه نصیرالدین (1375 ه‍ ش‏). شرح الاشارات و التنبیهات، ج3‏، قم‏، البلاغة.
[22]. ـــــــــ (؟). اوصاف‌الاشراف، تصحیح نجیب الدین مایل هروی، تهران، طوس.
[23]. قیصری، داود‌بن محمود،(1370) شرح مقدمه قیصری بر فصوص الحکم، محقق جلال‌الدین آشتیانی، چاپ سوم، تهران، امیر کبیر.
[24]. کاکایی، قاسم (1389). وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت، چاپ چهارم، تهران، هرمس.
[25]. ـــــــــ (1375). «آشنایی با مکتب شیراز: غیاث الدین منصور دشتکی»، خردنامه صدرا، تهران، پاییز و زمستان، شماره 5 و6، صص90-83.
[26]. مدرس تبریزی، محمد علی (1374). ریحانه الأدب، ج4، چاپ چهارم، تهران، خیام.
[27]. لآری، کمال بن محمد (1392). تحقیق الزوراء: شرح شرح الدوانی علی الزوراء، تحقیق و تصحیح سعید رحیمیان، قم، آیت اشراق.
[28]. ملاصدرا، صدر الدین محمد (1981م). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، ج1، چاپ سوم، ‏بیروت‏، دار احیاء التّراث‏.
[29]. ــــــــــ (1360ش). الشواهدالربوبیه، تصحیح سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران، نشر دانشگاهی.
[30]. یزدان پناه، یدالله، (1388). مبانی و اصول عرفان نظری، چاپ سوم، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
[31]. William C. Chittick (1989). The Sufi Path of Knowledge, New York, State University of New York, Press.