تبیین دیدگاه عبدالرزاق لاهیجی در باب اعتباری بودن تشخّص

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه و کلام دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

تشخّص که نزد حکمای مشایی، اشراقی و متعالیه و نیز بین متکلمین امامیه و اشاعره از جمله مباحث مهم متافیزیکی است نزد لاهیجی نیز مهم است و آرای کلامی خواجه، ایجی، جرجانی و دوانی او را وا می‌دارد تا به تحلیل و ارزیابی دیدگاههای مشایین و متکلمین در این موضوع بپردازد. لاهیجی تشخّص را امری اعتباری می‌داند، به این معنا که وجود مستقلی در خارج ندارد و عین هویّت شخص و وجود خاص آن و همان ماهیت متشخّصه است و همچون وجود با ماهیت در خارج متحد است و تنها در تحلیل ذهن از ماهیت جدا و ماهیت متصف به آن می‌شود. در تعریف تشخّص و نحوۀ وجود آن در خارج و ما به التشخّص فرقی بین لاهیجی و ملاصدرا وجود ندارد و هر دو تشخّص و عامل تشخّص را همان وجود خاص شیء می‌دانند. وجودی که عین تحقق و عینیت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1]. ابن‌سینا (1391). التعلیقات. مقدمه، تصحیح و تحقیق از سیدحسین موسویان. تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
[2]. __________ (؟). الشفا، ج1(الالهیات). مقدمه ابراهیم مرکور و تحقیق الأب قنواتی و سعید زاید، الجمهوریة العربیة المتحده، وزارة الثقافة و الأرشاد القومی الاقلیم الجنوبی، الادارة العامة للثقافة.
[3]. ایجی، عبدالرحمن ابن احمد (؟).  المواقف فی علم الکلام. بیروت، عالم الکتب.
[4]. اژه‌ای، محمد علی (1378). «تشخّص در فلسفه صدرالمتألهین». نامه فرهنگ، شماره 31، پاییز، 76ـ87.
[5]. جرجانی، السید الشریف علی بن محمد (1419). شرح المواقف. با حواشی السیالکوتی و الحلبی، تصحیح محمد عمر المیاطی، بیروت، دارالکتب العلمیة.
[6]. حلی، (1419). کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد. تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
[7]. دیباجی، محمدعلی؛ دانیالی، محمد جواد (1388). «رویکردهای نوین در این همانی شخصی». فصلنامۀ فلسفۀ دین، سال ششم، شماره 3، پاییز،  ص 53ـ69.
[8]. دیباجی، محمدعلی؛ شوبکلائی، مسلم (1391). «ماهیت نفس حیوانی و فرجام آن از دیدگاه ملاصدرا». فصلنامه آیین حکمت، سال سوم، شماره 12، تابستان، ص 33ـ68.
[9]. ذهبی، عباس (1392). «مسئله تشخّص از منظر طوسی و ملاصدرای شیرازی». فصلنامه حکمت معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال چهارم، شماره دوم، تابستان، ص 81ـ100.
[10]. سهروردی، شهاب الدین یحیی (1380). مجموعه مصنفات شیخ اشراق، ج اول (التلویحات، المقاومات، المشارع و المطارحات). تصحیح و مقدمه هانری کربن، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
[11]. الشیرازی (ملاصدرا)، صدرالدین محمد (1389). مجموعه رسائل فلسفی، ج1 (شامل اتصاف الماهیة بالوجود، التشخص، سریان الوجود...). تصحیح محمود یوسف ثانی و حامد ناجی اصفهانی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[12]. __________ (1382). شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا. تصحییح نجفقلی حبیبی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[13]. __________ (1419). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. ریاض: دارالنفاس.
[14]. طوسی، نصیرالدین (1419). تجرید الإعتقاد (در ضمن کتاب کشف المراد فی شرح تجرید الإعتقاد). تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
[15]. فارابی (1392). التعلیقات. مقدمه، تصحیح و تحقیق از سیدحسین موسویان، تهران، مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
[16]. لاهیجی، عبدالرزاق (1391). شوارق الإلهام فی شرح تجرید الکلام. تقدیم و اشراف جعفر سبحانی، تحقیق اکبر اسدزاده، قم، مؤسسه امام صادق(ع).