علم بالقوه نزد ابن سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق (ع)

2 دانشجوی دکتری رشته فلسفه اسلامی، دانشگاه تربیت مدرس.

3 استاد گروه فلسفه و حکمت، دانشگاه تربیت مدرس.

چکیده

ارسطو با ابداع تمایز بالقوه و بالفعل به حل تناقض­های فلسفه­های پیش از خود پرداخت. ابن­سینا برای حل مسائلی در معرفت­شناسی، از این تمایز استفاده می‌کند و از اصطلاح علم بالقوه بهره می‌برد که مصادیق آن در فلسفۀ او قابل استخراج است: علم به نتیجۀ مستتر در مقدمات، علم به برخی قوانین منطق، علم به مقومات ماهیت، علم به بدیهیات، علم به تعقل و خودآگاهی. مصادیق علم بالقوه در دو نکته مشترک هستند. نخست این‌که آن­ها را درون خود داریم و برای بالفعل کردن آن­ها التفات ذهنی یا التفات ذهنی همراه با تأمل کفایت می­کند؛ و دوم این‌که همۀ آن­ها لوازمِ نهفته در یک علم کلی هستند. علم بالقوه حقیقتی تشکیکی است زیرا علم به تعقل و خودآگاهی برای آن‌که بالفعل شود فقط به التفات نیاز دارد و به همین سبب از بقیۀ موارد علم بالقوه، بالفعل­تر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1]. ابن­سینا، حسین بن عبدالله (1382). اشارات و تنبیهات. ترجمه و شرح: حسن ملکشاهی. تهران، سروش.
[2] ---------- (1364). النّجاه من الغرق فی بحر الضلالات، تحقیق: محمدتقی‌ دانش‌ پژوه‌. تهران، دانشگاه تهران.
[3] ---------- (1363). الإلهیات الشفاء، تحقیق: الاب قنواتی و سعید زاید. بی‌جا، انتشارات ناصرخسرو.
[4] ---------- (1404ق).التعلیقات، تحقیق: عبدالرحمن بدوی. قم، مکتبه الاعلام الاسلامی.
[5]----------- (1964). الشفاء، المنطق: القیاس. تحقیق: سعید زاید. القاهره، الهئیة العامة لشئون المطابع الأمیریه.
[6] ---------- (1956). الشفاء، المنطق: البرهان. تحقیق: أبو العلا عفیفی. القاهره، الهئیة العامة لشئون المطابع الأمیریه.
[7] ---------- (1952). الشفاء، المنطق: المدخل. تحقیق: الأب قنواتی. القاهره، الهئیة العامة لشئون المطابع الأمیریه.
[8] ارسطو (1390). منطق (ارگانون)، مترجم: میرشمس الدین ادیب سلطانی. تهران، نگاه.
[9] افلاطون (1367). تئتتوس: دوره آثار افلاطون، ترجمه: محمدحسن لطفی. تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، ج 3.
[10] بلک، دبورال (1386). «ابژه کسب یقین»، مترجم: مرضیه سلیمانی، اطلاعات حکمت و معرفت، تهران، شماره 17، مرداد، صص 23ـ26.
[11] مصباح، محمد تقی(1386). شرح برهان شفاء، تحقیق و نگارش: محسن غرویان. قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
[12] نوعی، ابراهیم (1386). «دوری بودن شکل نخست قیاس در کلام ابوسعید ابوالخیر و پاسخ­های ابن­سینا و دیگران به آن»، پژوهش­های فلسفی کلامی، قم، دوره 9، شماره34، زمستان، صص 153ـ188.
[13]. Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax.Cambridge, MA, MIT
 Press.
[14]. Dennett, D. C. (1978) Brainstorms. Cambridge, MA, MIT Press.
[15]. Dienes Z., Perner J. (1999). ‘A theory of implicit and explicit knowledge‘, Behavioral and Brain Sciences,‎Cambridge University Press,22 (5):735-808.
[16]. Fodor, J. (1975).The Language of Thought.Harvard University Press.
[17]. Kirsh, D. (2009) ‘Knowledge, Implicit vs Explicit’. In T. Bayne, A. Cleeremans & P. Wilken (eds.), The Oxford Companion to Consciousness, Oxford University Press, 397-402.
[18] Polanyi, M. (1967). The Tacit Dimension.London, Routledge and Kegan Paul.