بررسی امکان تحقق نفس جزئی قبل از حیات دنیوی با استمداد از نظریۀ وحدت شخصی وجود نزد ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکترای حکمت متعالیه دانشگاه اصفهان.

چکیده

بحث قدم نفس جزئی از پیچیده­ترین مسائل فلسفی است. صدرالمتألهین در برخی آثار خود قائل به قدم نفس جزئی شده و در عین حال همواره به حدوث جسمانی نفس تصریح نموده است. این دو اعتقاد ظاهراً ناسازگارند. این مقاله می­کوشد نشان دهد که مطابق مبانی عرفانی صدرا در نظریۀ وحدت شخصی وجود، اولاً اعتقاد به قدم نفس جزئی امری موجه است و ثانیاً چنین قِدمی با حدوث جسمانی نفس منافات ندارد. بر اساس این نظریه، همان طور که وجود حقیقتی واحد است، ظهور آن نیز واحد است و این ظهور در عین وحدت، واجد سه مرتبۀ مجرد، نیمه­مجرد، و مادی است و بر اساس تشکیک در مظاهر، حقیقت انسانی در مرتبۀ عقلی و در مراتب مادون حاضر است. حقیقت عقلی انسان در عالم برزخ محدود به لوازم ماده می­شود و در عالم جسمانی علاوه بر آنها، محدود به ماده و استعداد نیز می­گردد. نفوس جزئی انسان­ها قبل از تحقق در عالم ماده، در برزخ نزولی، به نحو مقداری و ذو ابعاد ظاهر بوده­اند و سپس، در عالم ماده به صورت جسمانی حادث شده­اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


[1]. ابن‌سینا (1385). النفس من کتاب الشفاء. قم، انتشارات بوستان کتاب.
[2]. جوادی آملی، عبدالله (1390). تحریر تمهید القواعد. قم، انتشارات اسراء.
[3]. رازی، فخرالدین(1411ق).‏ المباحث المشرقیة فی علم الالهیات و الطبیعیات. ‏قم، انتشارات بیدار.
[4]. صائن الدین، علی بن‌ترکه (1360). تمهید القواعد. تهران، انتشارات انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
[5]. صدرالمتألهین(1981م‏). الحکمة المتعالیة فی‌الأسفار العقلیة الاربعة. بیروت، داراحیاءالتراث‏.
[6]. ـــــــــــــ (1383). شرح أصول الکافی. تهران، انتشارات مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[7]. ـــــــــــــ (1375). مجموعه رسائل فلسفى صدرالمتالهین. تهران، انتشارات حکمت‏.
[8]. ـــــــــــــ (1366). تفسیر القرآن الکریم. قم، انتشارات بیدار.
[9]. ـــــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. تهران، موسسه تحقیقات فرهنگی.‏
[10]. ــــــــــــــ (1360)‏. اسرار الآیات. مقدمه و تصحیح: محمد خواجوی‏، تهران، انجمن حکمت و فلسفه‏.
[11]. ــــــــــــــ (1422ق). شرح الهدایة الاثیریة. بیروت، موسسة التاریخ العربی.‏
[12]. ــــــــــــــ (1302ق). مجموعة الرسائل التسعة. قم، مکتبۀ المصطفی.
[13]. ــــــــــــــ (؟). تعلیقه بر حکمه الاشراق. چاپ سنگی.
[14]. قونوی، صدر الدین (1362). رسالة النصوص. تصحیح: سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
[15]. قیصری، داوودبن‌محمد (1375). شرح فصوص الحکم. تصحیح: سیدجلال‌الدین آشتیانی، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.