تحلیل انتقادی آرای شارحان اشارات در باب تعین واجب تعالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای فلسفه اسلامی دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس تهران

چکیده

ابن‌سینا در کتاب اشارات و تنبیهات برای بیان توحید واجب‌الوجود استدلالی در تعین واجب‌الوجود اقامه می‌کند. توضیح این استدلال او از وجوه مختلف مورد اختلاف شارحان واقع شده است. اختلاف اول این‌که وی در این‌جا یک استدلال در تعین واجب‌الوجود اقامه کرده است یا دو استدلال. اختلاف دوم این‌که محور استدلال ابن‌سینا، برای نفی تعینی که از جانب ذات نیست، یک واجب است یا دو واجب؟ و سرانجام این اختلاف که منظور از عبارت «و باقی الاقسام محال» چیست؟ در این مقاله به بیان و بررسی اقوال مختلف در موارد مذکور پرداخته‌ایم و وجه صحیح در هر مورد را بیان کرده‌ایم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
[1]. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (بی تا، الف). الاشارات و التنبیهات، صححه و علق علیه و قدم له سلیمان دنیا، القسم الثالث ما بعد الطبیعه، بی جا، دار احیاء الکتب العربیه.
[2]. ------ (1331). الهیات دانشنامه علایی، با مقدمه و حواشی و تصحیح دکتر محمد معین، تهران، انتشارات انجمن آثار ملی.
[3]. ------ (1379). التعلیقات، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
[4]. ------ (1339). التنبیهات و الاشارات و [به ضمیمه] لباب الاشارات، به اهتمام محمود شهابی، تهران، چاپ دانشگاه تهران.
[5]. ------ (بی تا ب). رسائل، قم، انتشارات بیدار.
[6]. ------ (بی تا ب). رساله عرشیه در توحید ابن‌سینا، رسائل.
[7]. ------ (1380ق). الشفا (الهیات، 1)، راجعه و قدّم لها الدکتور ابراهیم مدکور، تحقیق الاستاذین الاب قنواتی- سعید زاید، قاهره، الهیئه العامه لشئون المطابع الامیریه.
[8]. ------ (1400ق). عیون الحکمه ← فخر رازی، شرح عیون الحکمه.
[9]. ------ (1371). المباحثات، تحقیق و تعلیق محسن بیدارفر، قم، انتشارات بیدار.
[10]. ------ (1364). النجاه من الغرق فی بحر الضلالات، با ویرایش و دیباچه محمد تقی دانش پژوه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
[11]. باغنوی، میرزا حبیب‌الله (1400ق). تعلیقات الالهیات من المحاکمات بین شرحی الاشارات قطب رازی، الالهیات من المحاکمات بین شرحی الاشارات.
[12]. بهشتی، احمد (1383). هستی و علل آن: شرح نمط چهارم از کتاب الاشارات و التنبیهات)، قم، موسسه بوستان کتاب قم.
[13]. حسن‌زاده آملی، حسن (1383). [تعلیقه]برشرح الاشارات و التنبیهات طوسی، شرح الاشارات و التنبیهات.
[14]. ------ (1386). شرح اشارات و تنبیهات، نمط چهارم فی الوجود و علله، به اهتمام سید علی حسینی آملی، قم، مطبوعات دینی.
[15]. خوانساری، جمال‌الدین (1378). حواشی الحاشیه علی شروح الاشارات خوانساری (حسین)، الحاشیه علی شروح الاشارات.
[16]. خوانساری، حسین (1378). الحاشیه علی شروح الاشارات (الجزءالثانی، الاشارات و شرح الاشارات و شرح الشرح و حاشیه الباغنوی)، و بذیلها حواشی الآقا جمال الدین الخوانساری، تحقیق احمد العابدی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
[17]. دنیا، سلیمان (بی‌تا). [تعلیقه‌علی] الاشارات و التنبیهات ابن‌سینا، الاشارات و التنبیهات.
[18]. ذبیحی، محمد (1386). فلسفه مشاء (با تکیه بر اهم آراء ابن‌سینا)، تهران، سمت.
[19]. رازی، فخرالدین محمد بن عمر (فخر رازی) (1384). شرح الاشارات و التنبیهات، ج2، مقدمه و تصحیح دکتر علی رضا نجف زاده، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی تهران.
[20]. ------ (1400ق). شرح عیون الحکمه (3ج)، ج3، تحقیق الدکتور الشیخ احمد الحجازی احمد السقا، قاهره، مکتبه الانجلو المصریه.
[21]. ------ (1339). لباب الاشارات ابن‌سینا، التنبیهات و الاشارات.
[22]. رازی، قطب الدین محمد بن محمد (قطب رازی) (1381). الالهیات من المحاکمات بین شرحی الاشارات، مع حاشیه میرزا حبیب الله المشتهر بالفاضل الباغنوی، صححّه مجید هادی‌زاده، تهران، میراث مکتوب.
[23]. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد (1383). شرح الاشارات و التنبیهات (الجزء الاول من الحکمه)، تحقیق حسن زاده الآملی، قم، بوستان کتاب قم.
[24]. فارسی، عبدالسلام بن محمود بن احمد (1332). [ترجمه فارسی] اشارات و تنبیهات، با مقدمه و حواشی دکتر احسان یار شاطر، تهران، سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.
[25]. مسعودی بخاری، شرف الدین محمد بن مسعود بن محمد (1389). المباحث و الشکوک: نخستین تعلیقه بر الاشارات و التنبیهات، همراه با کتاب عیون المسائل فارابی و رساله الاسماء المفرده کندی، با مقدمه محمد برکت، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب و انجمن مطالعات اسماعیلی.
[26]. مطهری، مرتضی (1387). مجموعه آثار، ج7 (درسهای اشارات، نجات، الهیات شفا)، تهران، انتشارات صدرا.
[27]. ملکشاهی، حسن (1385). ترجمه و شرح اشارات و تنبیهات ابن‌سینا، ج1، تهران، انتشارات سروش.
[28]. یثربی، سید یحیی (1385). حکمت اشراق سهروردی: گزارش حکمت اشراق، با تطبیق و نقد، همراه با متن حکمه الاشراق)، قم، موسسه بوستان کتاب قم.
[29]. ------ (1386). فلسفه مشاء (با گزیده جامعی از متون)، قم، موسسه بوستان کتاب قم.