تبیین تأثیر انسان شناسی ملاصدرا در تنوع معنای زندگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی تهران

2 استادیار دانشگاه الزهرا، گروه فلسفه

چکیده

ادعای این جستار آن است که معنای زندگی در فلسفۀ ملاصدرا مؤلفه­ای مشکک و متنوع است نه متواطی، و تنوع یادشده برآمده از نگاه انسان­شناسانۀ ملاصدرا است؛ نگاهی که بیان می­دارد: انسان، نه نوع واحد متواطی، که نوع مشکک یا جنس مشتمل بر انواع متباین است. از این‌رو، مسئلۀ محوری در مقالۀ حاضر بررسی تأثیر طرح تفاوت تفاضلی و تباینی انسان­ها در تنوع و تکثر معنای زندگی است. نگارندگان با روش تحلیل محتوا درصدد خوانش مبانی یادشده در فلسفۀ ملاصدرا برآمده­اند. از دستاوردهای جستار حاضر می­توان به این مطالب اشاره کرد: عرضۀ سه تبیین از تفاوت تفاضلی و تباینی انسان­ها در قالب ظهور متفاوت اسمایی خدا؛ تجرد سه­گانه (تجرد ناقص، تام و اتم) و بیان این مطلب که در فلسفۀ صدرایی، معانی متنوع زندگی در درون انواع انسانی، و بی­معنایی و پوچ­گرایی در مرز انواع انسانی رخ می­دهد.

کلیدواژه‌ها


[1]   ابن سینا (1375). الاشارات و التنبیهات، مع الشرح لنصیر الدین طوسی، قم، نشرالبلاغه.
[2]   ---------- (1371). المباحثات، توضیح مقدمه و تحقیق از محسن بیدارفر قم، انتشارات بیدار.
[3]   گریفین، دیوید ری (1388). خدا و دین در جهان پسامدرن، ترجمۀ حمیدرضا آیت اللهی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات دینی.
[4]   بخاری (1401). صحیح، استانبول، دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
[5]   حسن زاده آملی، حسن (1375). دروس اتحاد عاقل به معقول، قم، انتشارات قیام.
[6]    ---------- (1381). الحجج البالغة على تجرد النفس الناطقة، قم.
[7]   ---------- (1371). «علم و تجرد نفس»، کیهان اندیشه، شماره 44، مهر و آبان، صص 89-100.
[8]   حکمت، نصرالله (1385). وجود و ماهیت در حکمت متعالیه، تهران، انتشارات الهام، 1381.
[9]   رشیدالدین میبدی، احمد (1371). کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق علی اصغر حکمت‏، تهران، انتشارات امیرکبیر.
[10]     سورآبادی، ابوبکر عتیق بن محمد (1380). تفسیر سورآبادی، تحقیق علی اکبرسعیدی سیرجانی، تهران‏‏، فرهنگ نشرنو.
[11]     شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (1375). اتحاد عاقل و معقول، در: رسائل فلسفی صدرالمتألهین، تحقیق و تصحیح حمید ناجی اصفهانی ، تهران ، انتشارات حکمت.
[12]     ---------- (1384). اسرار الآیات، به انضمام تعلیقات حکیم مولی علی نوری، تحقیق سید محمد موسوی، تهران، انتشارات حکمت.
[13]     ---------- (1366). تفسیر القرآن الکریم، تصحیح محسن بیدارفر، قم، انتشارات بیدار.
[14]     ----------  (1368). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، قم، انتشارات مصطفوی.
[15]     ---------- (1387). رسالة فی اتحاد العاقل و المعقول، تصحیح و تحقیق بیوک علیزاده، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[16]      ---------- (؟). شرح الهدایه الاثیریه، چاپ سنگی.
[17]     ---------- (1360). الشواهد الربوبیة، سید جلال الدین آشتیانی، مشهد.
[18]     ---------- (1386). مفاتیح الغیب، نجفقلی حبیبی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
[19]     ---------- (1363).کتاب المشاعر ، هانری کربن، تهران، کتابخانه طهوری.
[20]     علیزمانی، امیرعباس (1386). «معنای معنای زندگی»، نامۀ حکمت، سال پنجم، شماره 1، بهار و تابستان.صص 59-89.
[21]     کورنر، اشتفان (1389). فلسفۀ کانت، ترجمۀ عزت الله فولادوند، تهران، خوارزمی.
[22]     فخرالدین رازی، محمدبن محمد (1420). مفاتیح الغیب، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
[23]     فیض کاشانى، ملا محسن‏ (1415).تفسیر الصافى‏، تهران‏، انتشارات الصدر.
[24]     مارکوزه، هربرت (1391). انسان تک‌ساحتی، ترجمۀ محسن مؤیدی، تهران، امیر کبیر.
[25]     متز، تدئوس، «آثار جدید دربارۀ معنای زندگی»، در: معنای زندگی، ترجمۀ محسن جوادی، تهران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1389.
[26]      المحقق السبزواری (1369- 1379). ‏شرح المنظومة، تصحیح و تعلیق از آیت الله حسن زاده آملی و تحقیق و تقدیم از مسعود طالبی، تهران، ‏نشر ناب.
[27]     هیک، جان (1390). «معنای دینی زندگی»، در: معنای زندگی، گردآوری اعظم پویا، قم، نشر ادیان، صص 85-124.