حقیقت دوگانه و نظریۀ عقل هیولانی ابن‌رشد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری گروه فلسفه دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه فلسفه دانشگاه اصفهان.

چکیده

ابن‌رشد و ابن‌رشدیان متهم به «حقیقت دوگانه» شده‌اند؛ یعنی معتقدند که یک مسئله می‌‌‌تواند در دین حقیقت باشد در حالی که نقیض آن در فلسفه صادق است. در بخش اول مقاله تاریخ و معنای این نظریه از دیدگاه کلیسا بررسی شده، در بخش دوم به رأی ابن‌رشد در باب چگونگی بقای نفس در دو دسته از آثار فلسفی و کلامی­اش پرداخته‌ایم، و در بخش سوم با ارزیابی نظر ابن‌رشد در این دو دسته آثارش این نتیجه به دست آمده که رأی ابن‌رشد در باب عقل هیولانی و بقای مشترک و کلی آن پس از مرگ (وحدت عقل) با رأی او در باب بقای نفوس فردی در آثار کلامی متناقض نیست، زیرا وی در مورد نفس قائل به اشتراک لفظی است. لذا نمی­توان او را معتقد به حقیقت دوگانه دانست بلکه او به وحدت حقیقت باور دارد. بنابراین ابن‌رشد را دوحقیقتی خواندن نشان از عدم درک آرای وی دارد.

کلیدواژه‌ها


[1] ابن‌رشد، محمد ابن احمد (1384). تهافت التهافت، علی اصغر حلبی، تهران، جامی.
[2] ---------- (1358). فصل المقال فی ما بین الحکمة و شریعة من الاتصال، سید جعفر سجادی، تهران، مرکز ایرانی مطالعه فرهنگها.
[3] ---------- (2007). الکشف عن مناهج الادلة فی عقائد الملة، بیروت، مرکز دراسات الوحدة العربیة.
[4] ارسطو (1366). رساله دربارۀ نفس، علیمراد داوودی، تهران، حکمت.
[5] توکلی، غلامحسین (1387). «حقیقت مضاعف»، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه تبریز، سال 51،  شمارۀ 203، بهار و تابستان، صص31-60.
[6] حیدرپور، اسدالله (1389). «حقیقت دوگانه یا دوگونه برداشت از حقیقت یگانه،» تاریخ فلسفه، سال اول، شمارۀ سوم، صص73-89.
[7] ژیلسون، اتین(1389). عقل و وحی در قرون وسطی، شهرام پازوکی، تهران، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
[8] کلباسی، حسین (1383). «مکتب لاتینی ابن‌رشد و اصالت عقل جدید»، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، سال47، شمارۀ191، صص19-53.
[9] فخری، ماجد (1992).ابن‌رشد فیلسوف قرطبه،بیروت، دارالمشرق.
[10] یوسفیان، حسن (1389). حقیقت دوگانه از دیدگاه ابن‌رشد و پیروان لاتینی او، قم، انتشارات مؤسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
[11] Averroes (2009). Long Commentary on the De Anima of Aristotle, Translated and with introduction and notes by Richard C. Taylor, Yale University.
[12] Averroes (2002). Middle Commentary on Aristotle's De Anima, Translated into English by Alfred L. Ivry, Brigham Young University Press.
[13] Brozek . Bartosz (2010). “The double truth controversy: An Analytical Essay” Copernicus center press .
[14] Davidson A. Herbert (1992). Alfarabi, Avicenna, and Averroes on Intellect, Oxford University Press.
[15] Ebbesen, Sten (1998). “Averroism” Routledge Encyclopedia of  Philosophy, ed. Edwrad Craig, vol.1, Routledge.
[16] Feldman Seymour (1987). “Aristotelianism” Encyclopedia of Religion, vol. 1,ed. Mircea Eliade . London Macmilian Pub Company.
[17] French, F. C. (1987). “The Doctrine of the Twofold Truth”Available in www.jstore.org/stable/2176787.
[18] Martin, Pine (1994). “Double Truth” Dictionary of History of Ideas, vol. 2  University of Viriginia.
[19] Szyndler Lech (1991). “Averroism” Universal Encyclopedia of Philosophy, Internet Version, Available, in http://peenef2.republika.pl/angielski/hasla/a/averroism.html.
[20] Taylor, Richard (2012). “Averroes on the Ontology of the Human Soul” The Muslem World.
[21] ---------- (1998). “Personal Immortality in Averroes Mature Philosophical Psychology’ Ducumentie Study Sullatradizione Filisofica Medievale XI.