The Foundations of Action in Mulla Sadra’s Philosophy and Deci and Ryan’s Self-Determination Theory

Document Type : Research Paper

Authors

1 PhD Student, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt (Prophet’s Descendants) Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

2 Associate Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology and Ahl-al-Bayt (Prophet’s Descendants) Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

3 Associate Professor, Department of Kalam, Iranian Institute of Philosophy, Tehran, Iran.

4 Assistant Professor, Department ofat Al-Mustafa International University, Institute for Humanities, Qom, Iran

10.22059/jitp.2025.395903.523618

Abstract

Human behavior, along with the processes involved in its formation, guidance, regulation, and transformation, has long been a central concern across multiple scientific disciplines. Despite extensive scholarship in both philosophy and psychology, systematic comparisons between the philosophical account of the foundations of action in Mullā Ṣadrā’s thought and the psychological framework of Self-Determination Theory proposed by Deci and Ryan remain scarce. This study seeks to identify points of convergence and divergence between these two approaches and to explore their implications for psychology and education. Mullā Ṣadrā examines the foundations of action within the framework of philosophical anthropology, analyzing human behavior through metaphysical principles. In his philosophy, the foundations of action are articulated as a hierarchy of psychic faculties—ranging from perception to the active faculty—with particular emphasis on the relationship between motivation and the existential levels of the human soul. By contrast, Self-Determination Theory emphasizes three innate psychological needs—autonomy, competence, and relatedness—as the primary drivers of behavior, and conceptualizes motivation along a continuum extending from intrinsic motivation to amotivation. Adopting a comparative-analytical methodology and drawing on primary philosophical and psychological sources, this study finds that both perspectives regard desire as fundamental to action and distinguish between internal and external determinants of behavior. However, they differ significantly in their accounts of the origin and structure of motivation: Mullā Ṣadrā situates motivation in transcendent ends and presents it within a hierarchical framework, whereas Deci and Ryan ground motivation in psychological needs and emphasize the dynamic, simultaneous interaction of motivational components. This comparative analysis offers valuable insights for enriching contemporary motivational psychology and informing the design of educational interventions.

Keywords

Main Subjects

References

ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1375). النفس من کتاب الشفاء. تصحیح حسن حسن‌زاده آملی. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ــــــــــ (1403). الاشارات و التنبیهات. تهران: دفتر نشر کتاب.
ــــــــــ (1952). الشفا. به کوشش ابراهیم مدکور و دیگران. قاهره: بی‌نا.
افشون، غلامرضا و افشار کرمانی، عزیزالله (1397). تأثیر عقل نظری بر عقل عملی در صدور رفتارهای اخلاقی از منظر ملاصدرا. پژوهش‌های معرفت‌شناختی، 15 (1)، 1-15.
جوادی آملی، عبدالله (1389). رحیق مختوم. قم: مرکز نشر اسراء.
حسنی، سید حمیدرضا و موسوی، هادی (1397). انسان کنش‌شناسی صدرایی به‌مثابۀ ظرفیت‌شناسی مبانی انسان‌شناختی صدرالمتألهین برای علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ذاکری، مهدی (1395). درآمدی بر فلسفۀ عمل. تهران: سمت.
رضایی، مهران (1392). فرآیند صدور افعال اختیاری انسان. نشریه معارف عقلی، 29، 1-23.
شه‌گلی، احمد (1398). مبادی عمل از دیدگاه فارابی و ملاصدرا. آموزه‌های فلسفۀ اسلامی، 24، 27-44. https://doi.org/10.30513/ipd.2019.44
عبودیت، عبدالحسین (1398). درآمدی به نظام حکمت صدرائی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
کتابچی، فاطمه‌سادات، فرامرز قراملکی، احد و کشفی، عبدالرسول (1402). بررسی انتقادیِ تبیینِ علّیِ عمل در فلسفۀ صدرالمتألّهین. پژوهش‌های هستی‌شناختی، 12 (23)، 1-26. https://doi.org/10.22061/orj.2023.1920
کتابچی، فاطمه‌سادات و ورزدار، کرامت (1402). بررسی و نقد تعریف «عمل» از دیدگاه صدرالمتألهین. خردنامه صدرا، 114، 96-81.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. تصحیح و تعلیق سید جلال‌الدین آشتیانی. مشهد: مرکز الجامعی للنشر.
ــــــــــ (1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ــــــــــ (1375). مجموعه رسائل فلسفی صدر المتألهین. تهران: انتشارات حکمت.
ــــــــــ (1380). المبدأ و المعاد. تصحیح و مقدمه سید جلال‌الدین آشتیانی. قم: بوستان کتاب.
ــــــــــ (1381). کسرا الاصنام الجاهلیه. تصحیح محسن جهانگیری. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ــــــــــ (1389). تفسیر القرآن الکریم. تصحیح، تحقیق و مقدمه سید صدرالدین طاهری. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
ــــــــــ (1403). المشاعر. تهران: انتشارات مولوی.
ــــــــــ (1422). شرح الهدایة الأثیریة. تصحیح محمد مصطفى فولادکار. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.
ــــــــــ (1981). الحکمة المتعالیة فی الأسفار الاربعة العقلیة. بیروت:‌دار احیاء التراث العربی.
میرهادی، سید مهدی (1397). فلسفۀ عمل در حکمت متعالیه. حکمت معاصر، 1 (26)، 29-44. https://doi.org/10.30465/cw.2018.3146
وفائیان، محمد حسین و فرامرز قراملکی، احد (1396). تحلیل وجودشناختی فرآیند صدور فعل از منظر ابن‌سینا و صدرالمتألهین. پژوهش‌های هستی‌شناختی، 6 (11)، 1-23. https://doi.org/10.22061/orj.2018.671
هانت، مورتون (1380). تاریخچه روان‌شناسی از آغاز تا امروز. ترجمه مهدی قراچه‌داغی و همکاران. تهران: پیکان.
Philosophy and Kalam
Volume 58, Issue 2
Autumn & Winter 2025/2026
February 2026
Pages 471-492

Files

Share

How to cite

Statistics