موسسه انتشارات دانشگاه تهران فلسفه و کلام اسلامی 2008-9422 58 2 2026 02 02 Abū ʿAlī al‑ Jubba’i on the Gettier Problem أبوعلی جبائی و مسأله گتیه 577 588 105796 10.22059/jitp.2026.397700.523624 FA عباس دهقانی نژاد استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. محمد مهدی دهقانی اشکذری استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Journal Article 2025 07 01 Abu Ali al-Jubbaʾi, in addition to the three well-known conditions of knowledge as justified true belief, proposed two further conditions: (4) the reliability of the cognitive process and (5) the no-defeater (indefeasibility) condition. The fourth condition concerns the reliability of the belief-forming process and closely parallels contemporary Reliabilism, which emphasizes the acquisition of belief through dependable cognitive faculties. The fifth condition corresponds to a form of logical consistency or defeasibility requirement; however, given al-Jubbaʾi’s retention of the strong condition of truth, the addition of a defeasibility criterion may initially appear redundant. Nevertheless, this condition closely aligns with the Defeasibility Theory developed by Lehrer and Paxson. Al-Jubbaʾi also objected to Abu al-Hudhayl al-ʿAllaf’s emphasis on epistemic accessibility, arguing that one may possess knowledge without being able to articulate a supporting argument. The convergence of his views with Reliabilism and Defeasibility Theory, together with his rejection of the accessibility requirement, clearly situates al-Jubbaʾi within the framework of Epistemic Externalism. Examining the works of Muslim theologians through contemporary epistemological frameworks reveals a rich and sophisticated tradition of philosophical inquiry that remains highly relevant to modern epistemological debates. ابوعلی جبائی، افزون بر سه شرط معروف «باور صادق موجه» برای معرفت، دو شرط دیگر آورده‌است: سلامت و نفی تناقض. شرط چهارم ناظر به «سلامتِ طریقِ رسیدنِ به باور» است و می‌توان آن را با نظریۀ اطمینان‌گرایان معاصر مرتبط دانست که بر «حصول باور بر اساس فرآیندهای قابل اطمینان» تأکید دارند. شرط پنجم، معادل «سازگاری» است که بخشی از دیدگاه انسجام‌گرایان معاصر است؛ اما سازگاری شرطی ضعیف‌تر از «صدق» است و به دلیل وجود این شرط قوی‌تر در تعریف ابوعلی جبائی، شرط «سازگاری» و «عدم تناقض» زاید به نظر می‌رسد. شرط پنجم تا حدی مطابقت با شرط «قابلیت الغاء» یا «نقض‌ناپذیری» دارد که لرر و پاکسون در دوران معاصر طرح کرده‌اند. ابوعلی جبائی هم‌چنین بر دیدگاه ابوهذیل علاف که بر «قابلیت دسترسی» تأکید می‌کرد اعتراض کرده‌است که «ممکن است کسی باوری داشته باشد اما استدلالی بر باورش نتواند بیاورد». تطابق دیدگاه جبائی با نظریات اطمینان‌گروی و نقض‌ناپذیری و همچنین اعتراض او بر ابوهذیل علاف نشانه‌هایی از قرار گرفتن او در اردوگاه برون‌گرایان است. این مقاله نشان می‌دهد کاویدنِ آثار و نظرات متکلمان مسلمان با رویکردهای جدید، نمایان‌کنندۀ مباحث بسیار غنی و خردورزی‌های قابل تحسین در این آثار است. این مباحث می‌تواند در برخی چالش‌های نوین معرفتی به کار آید. https://jitp.ut.ac.ir/article_105796_0774075b3279f75014964d4fa06c3694.pdf