موسسه انتشارات دانشگاه تهران فلسفه و کلام اسلامی 2008-9422 58 2 2026 02 02 A Comparative Analysis of the Rational Foundations of Self-Knowledge in Avicenna and Sydney Shoemaker From Knowledge by Presence to Immunity to Error through Misidentification تحلیل تطبیقی بنیادهای عقلانی خودآگاهی در فلسفۀ ابن‌سینا و سیدنی شومیکر‏ ازعلم حضوری تا مصونیت از خطا به‌واسطه همانندسازی 549 573 105795 10.22059/jitp.2026.404063.523655 FA جواد حیدریان دانشجوی دکترا، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. رضا رضازاده دانشیار، گروه ادیان و فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. مجید ضیائی قهنویه دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. Journal Article 2025 10 12 This study employs an analytic-comparative approach to reconstruct the rational foundations of self-awareness in the frameworks of Avicenna and Sydney Shoemaker, elucidating the source of "first-person privilege" in subject-involving judgments and its boundary with observational or mirror-based claims. The core issue is why subject-identification in statements like "I am in pain" is immune to misidentification errors, whereas in mirror judgments such as "I look pale"—which rely on visual reflection—this immunity weakens. The paper's aim is to articulate a two-level model of "presence/reference" and the "subject/content" mapping, demonstrating how "fundamental immunity of awareness-ownership" can be preserved as a precondition while "content fallibility" is explained as a validity condition. The method involves textual analysis of primary sources: on Avicenna's side, the theory of "knowledge by presence" and the "Flying Man" thought experiment ground "primitive presence" as the precondition for attention and judgment; on Shoemaker's side, "non-descriptive I-reference," the principle of "immunity to error through misidentification" (IEM), and "first-person authority"—with acknowledgment of judgment context-sensitivity—are examined. Findings reveal that the ontological level of presence provides the existential basis for "subject stabilization," while the logical-normative level of reference explains its linguistic-logical realization in subject-involving avowals. Thus, the "subject" remains immune to referential error, whereas the "content" (type, intensity, cause, or object of experience) remains evaluable and calibratable. The result is a demarcation of IEM's context-sensitive scope, avoidance of conflating ontological and semantic levels in self-awareness analysis, and criteria for assessing first-person claims across introspective, memory-based, testimonial, and mirror contexts. این پژوهش با رویکرد تحلیلی-تطبیقی، بنیادهای عقلانی خودآگاهی را در دو دستگاه ابن‌سینا و سیدنی شومیکر بازسازی می‌کند تا منشأ «امتیاز گفتار نخست‌شخص» در داوری‌های فاعلی و مرز آن با احکام مشاهده‌محور یا آیینه‌ای روشن شود. مسئله این است که چرا در گزاره‌هایی مانند «من درد دارم» تعیینِ صاحبِ حالت از خطای همانندسازی مصون است، اما در موقعیت‌هایی مانند داوری آیینه‌ای «من رنگ‌پریده‌ام» که بر بازتاب بصری تکیه دارد، این مصونیت تضعیف می‌شود. هدف مقاله، صورت‌بندی الگوی دوسطحی «حضور/ارجاع» و نگاشت «صاحب/محتوا» است تا نشان دهد چگونه می‌توان هم «مصونیت بنیادیِ صاحبِ آگاهی» را در شرطِ امکان محفوظ داشت و هم «خطاپذیری محتوایی» را در شرطِ اعتبار تبیین کرد. روش، تحلیل متن‌محور منابع اصلی است: در سوی ابن‌سینا، نظریه «علم حضوری» و اندیشه‌آزمایی «انسان معلّق» مبنای تبیین «حضور بدوی» به‌منزله شرط امکان التفات و داوری است؛ در سوی شومیکر، «ارجاع غیرتوصیفیِ من»، اصل «مصونیت از خطای همانندسازی» (IEM) و «اقتدار شخصِ اول» با تصریح «بافت‌حساس بودن» داوری‌ها، واکاوی می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد سطح وجودیِ حضور، بنیان وجودشناختی تعیین «صاحب آگاهی» است و سطح منطقی_هنجاریِ ارجاع، سازوکار زبان‌شناختی-منطقیِ تحقق همان تعیین را در احکام فاعلی توضیح می‌دهد. بدین‌سان، «صاحب» از خطای ارجاعی مصون می‌ماند، در حالی‌که «محتوا» (نوع، شدت، علت یا متعلّق تجربه) سنجش‌پذیر و نیازمند «کالیبراسیون معرفتی» باقی می‌ماند. نتیجه، مرزبندی دقیق دامنه بافت‌حساس IEM و پرهیز از خلط سطح وجودشناختی و معناشناختی در تحلیل خودآگاهی و هویت شخصی است و همچنین معیارهای عملی ارزیابی اعتبار احکام اول‌شخص در بافت‌های درون‌نگری، حافظه‌ای، گواهی و آیینه‌ای را فراهم می‌کند. https://jitp.ut.ac.ir/article_105795_ff65568c3b265051884ef76928640649.pdf