موسسه انتشارات دانشگاه تهران فلسفه و کلام اسلامی 2008-9422 58 2 2026 02 02 An Analysis of the Foundations of the Fundamentality of Quiddity and the Fundamentality of Existence Based on the Objective Form of Philosophical Concepts With Emphasis on the Views of Suhrawardī, Mīrdāmād, and Mullā Ṣadrā تحلیل مبانی اصالت ماهیت و اصالت وجود بر اساس صورت عینی مفاهیم فلسفی‏ با تأکید بر آراء سهروردی، میرداماد و ملاصدرا 523 543 105794 10.22059/jitp.2026.399714.523630 FA محمد باقر درخشان‌پور دانشجوی دکتری فلسفه فیزیک، گروه فلسفۀ مضاف، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. مسعود عبداله‌زاده ارپناهی دانشیار، گروه فلسفۀ علم و فن‌آوری، دانشکدۀ علوم پایه، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران. یارعلی کرد فیروزجایی استاد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. میرسعید موسوی کریمی استاد، گروه فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران Journal Article 2025 08 11 This paper adopts an analytical-comparative method to examine the foundations of the Fundamentality of Quiddity and the Fundamentality of Existence in Islamic philosophy, with particular attention to the objective form of secondary philosophical intelligibles (existence, contingency, unity) and logical categories (genus, differentia). Suhrawardī and Mīrdāmād, as the founders of the former school, deny an independent objective form to these categories on the grounds of the impossibility of infinite regress. They regard existence merely as the "realization of quiddity," considering quiddity as the sole authentic reality. Consequently, external reality is viewed as a "mixed single object," and these categories are deemed mental considerations. This approach, however, faces a challenge in explaining the correspondence between mind and reality. In contrast, Mullā Ṣadrā, emphasizing the Fundamentality of Existence, conceives existence as a unitary, simple, and graded reality that constitutes the authentic objective form. By distinguishing between "concrete attribution"— in which both subject and attribute have independent objective forms—and "abstractive attribution"—in which the attribute lacks a separate objective form—he explains mind–reality correspondence based on the unity of existence. The paper concludes that disagreement over the independent objective form of these philosophical concepts lies at the core of the divergence between these schools regarding the structure of reality and the criterion of truth. این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی به بررسی مبانی دو مکتب اصالت ماهیت و اصالت وجود در فلسفه اسلامی با محوریت مسئلۀ «صورت عینی» معقولات ثانی فلسفی (وجود، امکان، وحدت) و مقولات منطقی (جنس، فصل) می‌پردازد. سهروردی و میرداماد به عنوانِ نخستین بنیانگذاران مکتب اصالت ماهیت، با انکار صورت عینی مستقل برای این مقولات و استناد به برهان امتناع تسلسل در عین، وجود را صرفاً «تقرر ماهیت» در ظرف خارج یا ذهن و ماهیت را تنها واقعیت اصیل می‌دانند. در این دیدگاه، واقعیت خارجی که همان «شیء واحدِ مخلوط» است، فاقد تمایزات ذاتی است و مقولات مذکور، اعتبارات ذهنی (معقولات ثانی) محسوب می‌شوند که ذهن از تحلیل ماهیات انتزاع می‌کند. پیامد معرفت‌شناختی این نگرش، چالشی جدی در تبیین انطباق کامل ذهن و عین و استوار شدن معیار صدق بر «صلاحیت ذاتی ماهیت» است. در مقابل، ملاصدرا در چهارچوب حکمت متعالیه و با تأکید بر اصالت وجود، وجود را واقعیتی واحد، بسیط، مشکک و همان صورت عینی اصیل می‌داند که مبنای تحقق ماهیاتِ اعتباری است. وی با تمایز نهادن میان «اتصاف انضمامی» (دارای صورت عینی مستقل برای صفت و موصوف) و «اتصاف انتزاعی» (فاقد صورت عینی زائد، مبتنی بر انتزاع ذهنی از نحوه وجود موصوف)، مسئله انطباق را بر اساس وحدت وجود و تشکیک مراتبی آن تبیین می‌کند. نتیجه آنکه پذیرش یا انکار صورت عینی مستقل برای این مفاهیم بنیادین، شالوده اصلی اختلاف این دو مکتب در تبیین ساختار واقعیت، نسبت ذهن و عین و معیارهای صدق معرفت‌شناختی است. https://jitp.ut.ac.ir/article_105794_013d217a4f0ded06c650585c04238cd2.pdf