2021-06-22T09:51:32Z
https://jitp.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=7391
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
صفحات آغازین
2015
05
22
1
6
https://jitp.ut.ac.ir/article_54895_84ac0e956039767cd275222df551904f.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
تمایز «وجود» و «موجود» در چارچوب نظریۀ دلالت غیرمستقیم (با تکیه بر آرای ملاصدرا و علامه طباطبایی)
سیاوش
اسدی
رضا
اکبریان
محمد
سعیدی مهر
لطف الله
نبوی
این مقاله در چارچوب نظریة دلالت غیرمستقیم به تفاوتهای «وجود» و «موجود» میپردازد و در پی یافتن پاسخی برای این پرسش است که آیا گزارۀ «وجود موجود است» گزارهای تحلیلی است. در این بررسی مشخص میشود که در سطح واژگان، هیچ یک از دو واژۀ «وجود» و «موجود» شامل مفهومی زائد نسبت به دیگری نیست. همچنین زمانی که مدلول اسمی «وجود» مد نظر است، مدلولات دو واژة «وجود» و «موجود» با یکدیگر اینهمان هستند. اما معانی این دو واژه، یعنی طریقة اظهار مدلولات یا روش دستیابی به آنها با یکدیگر متفاوت است و به این دلیل نمیتوان گزارة «وجود موجود است» را گزارهای تحلیلی دانست. اما اگر منظور از «وجود» وجود واجب باشد، معانی آنها نیز عین یکدیگر خواهند بود و گزارۀ مورد نظر تحلیلی است. به علاوه، مشخص میشود که معنی «موجود» در ساختار فلسفی ملاصدرا متفاوت با معنی آن در ساختار فلسفی علامه طباطبایی است.
دلالت غیرمستقیم
علامه طباطبایی
ملاصدرا
موجود
وجود
2015
05
22
1
17
https://jitp.ut.ac.ir/article_54695_8ef3cc4e3e7f4c1bed4a0f7407bf1ff0.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
ساختار تحلیل زبانی نظریات فلسفی ملاصدرا
سعید
انواری
فائزه
کلباسی
در این مقاله با بهکارگیری روش تحلیل زبانی در بررسی آرای فلسفی ملاصدرا، نشان داده شده است که الگوی زبانی واحدی را میتوان بر تمامی نظریات فلسفی وی منطبق کرد. بدین منظور بر اساس دو نظریۀ زبانی در مورد ساختار معنایی لفظ مشتق، نشان داده شده است که هنگامی که وی نظام فلسفی خویش را بیان میکند، نظریات فلسفی وی با الگوی زبانی بساطت معنایی مشتق انطباق دارد و هنگامی که بر مبنای قوم به دفاع از نظریات خویش میپردازد، از الگوی زبانی ترکب معنایی مشتق استفاده میکند. الگوی زبانی ارائهشده در این مقاله، بر آرای فلسفی ملاصدرا در مباحث زیر تطبیق داده شدهاند: پاسخ به اشکال اعتباری بودن وجود، موضوع حرکت، اتحاد عاقل و معقول. همچنین نشان داده شده است که اگر نخست نظریۀ زبانی بساطت مشتق را بپذیریم و سپس به سراغ مباحث فلسفی برویم، در پذیرش نظریات فلسفی ملاصدرا نیازمند دلیل نخواهیم بود. همچنین برای مخالفت با نظریات فلسفی ملاصدرا حتماً باید به نظریۀ ترکب معنایی مشتق قائل باشیم.
اصالت وجود
بساطت
ترکّب
فلسفۀ تحلیل زبانی
مشتق
ملاصدرا
2015
05
22
19
34
https://jitp.ut.ac.ir/article_54696_28256d04992783e071e906557af04dd4.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
نقد تفسیر عرفی از اصالت وجود صدرایی
غلامرضا
بنان
قاسم
کاکایی
از بعد از ملاصدرا تا کنون تفاسیر متعددی از اصالت وجود و اعتباریت ماهیت صورت گرفته که میتوان این تفاسیر را به سه دسته تفکیک کرد: الف) تفسیر عرفی، ب) تفسیر فلسفی، ج) تفسیر عرفانی. نگارنده بر این باور است که تفاسیر فلسفی و عرفانی تفاسیری صحیح از اصالت وجودند ولی تفسیر عرفی تفسیری ناصحیح از اصالت وجود است که ناشی از نگاهی غیردقیق به مقولۀ هستی است. در این مقاله با مراجعه به آثار متعدد ملاصدرا تفسیر عرفی از سه جهت مورد بررسی و نقد قرار گرفته است: الف) تعاریف و اصطلاحات ب) معنا و مفاد ج) بیان لوازم باطل این تفسیر.
اصالت
اعتباریت
ماهیت
ملاصدرا
وجود
2015
05
22
35
50
https://jitp.ut.ac.ir/article_54698_b250f7a41d0db16a2f45859aef0d7601.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
روش شناسی استنباط آرای فلسفی ملاصدرا
فردین
جمشیدی مهر
سید مرتضی
حسینی شاهرودی
نحوۀ نگرش به آثار ملاصدرا میتواند در استنباط آرای دقیق وی مهم و تأثیرگذار باشد. در این راستا دو گونه رویکرد قابل تصور است؛ اول آنکه نظرات صدرا را همان تصریحات وی، که اکنون در همه جا شایع و رایج است و به عنوان نظرات صدرالدین شیرازی شناخته میشود، دانست. رویکرد دوم میتواند چنین باشد که با توجه به تصریحات ملاصدرا و شواهد و قرائن گوناگون، استنباط نظرات نهایی وی، صرفاً با مطالعۀ آثارش حاصل نمیشود بلکه نیاز مبرم به اجتهاد فلسفی وجود دارد. در این مقاله ضمن تأیید نظر دوم، از سه طریق اثبات میشود که نظرات صدرا جز با توجه تام به مبانی اساسی وی به دست نمیآیند. سه طریق مذکور عبارتاند از تصریحات صدرالدّین، شرایط حاکم بر زمانۀ وی و نیاز جدی به نظام فلسفی هماهنگ و سازگار.
استنباط
نظام فلسفی
نظرات رایج
نظرات نهایی
2015
05
22
51
68
https://jitp.ut.ac.ir/article_54699_c32f2f6fb96d496459e2ab7322374d14.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
تبیین تأثیر انسان شناسی ملاصدرا در تنوع معنای زندگی
عبداله
صلواتی
شهناز
شایان فر
ادعای این جستار آن است که معنای زندگی در فلسفۀ ملاصدرا مؤلفهای مشکک و متنوع است نه متواطی، و تنوع یادشده برآمده از نگاه انسانشناسانۀ ملاصدرا است؛ نگاهی که بیان میدارد: انسان، نه نوع واحد متواطی، که نوع مشکک یا جنس مشتمل بر انواع متباین است. از اینرو، مسئلۀ محوری در مقالۀ حاضر بررسی تأثیر طرح تفاوت تفاضلی و تباینی انسانها در تنوع و تکثر معنای زندگی است. نگارندگان با روش تحلیل محتوا درصدد خوانش مبانی یادشده در فلسفۀ ملاصدرا برآمدهاند. از دستاوردهای جستار حاضر میتوان به این مطالب اشاره کرد: عرضۀ سه تبیین از تفاوت تفاضلی و تباینی انسانها در قالب ظهور متفاوت اسمایی خدا؛ تجرد سهگانه (تجرد ناقص، تام و اتم) و بیان این مطلب که در فلسفۀ صدرایی، معانی متنوع زندگی در درون انواع انسانی، و بیمعنایی و پوچگرایی در مرز انواع انسانی رخ میدهد.
پوچگرایی
معنای زندگی
ملاصدرا
2015
05
22
69
82
https://jitp.ut.ac.ir/article_54700_ff97ab55c3fb6b460819d27942ab21ad.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
قضا در فلسفۀ صدرا: نقدی بر تلقی علامه طباطبایی
مهدی
عظیمی
ملاصدرا در عبارتی از اسفار میگوید که قضا صورتهایی علمی است که (1) لازم ذات واجبالوجود، (2) نامجعول، (3) بیرون از عالَم، (4) عاری از امکان واقعی، (5) قدیم بالذات، و (6) باقی به بقای خداوندند. علامه طباطبایی در نهایةالحکمة بر آن است که «لازم» در (1) نمیتواند به معنای «بیرون از ذات» باشد وگرنه (1) با (2) تا (6) در تناقض خواهد افتاد. افزون بر این، اگر آن صورتهای علمیْ بیرون از ذات خدا باشند، آنگاه اگر معلومِ حضوری او باشند نظریۀ مُثُل، و اگر معلومِ حصولی او باشند نظریۀ صور مرتسمه صادق خواهد بود؛ درحالیکه ملاصدرا هر دو را کاذب میداند. پس این صورتهای علمی عین ذات واجبالوجودند و قضا نزد صدرا همان علم ذاتی خدا به تفاصیل خلقت است. به رای ما، اما، هم این مدعا ناروا است و هم آن دلایل نارسا. زیرا در فلسفۀ صدرا صورتهای علمیِ یادشده با عقول مجرّد اینهمانی دارند و عقول مجرّد به هر شش صفت یادشده موصوفاند بیآنکه تناقضی پدید آید. همچنین ملاصدرا، برخلاف ادعای عجیب علامه، وجود مُثُل را به عنوان محل قضای الهی میپذیرد.
سرنوشت
صدرا
طباطبایی
عالَم
قضا
مُثُل
2015
05
22
83
98
https://jitp.ut.ac.ir/article_54701_c057278ee1dd18e9524d45a853ed5873.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
معرفتشناسی گزارههای اخلاقی بر مبنای نظریۀ ادراکات اعتباری علامه طباطبایی
محمد مهدی
کمالی
رضا
اکبریان
با طرح نظریۀ ادراکات اعتباری از سوی علامه طباطبایی، بسیاری از علوم بشری از جمله علم اخلاق و گزارههای، آن تحت این نوع از ادراکات طبقهبندی شده و بهتبع آن به لحاظ معرفتشناسی ماهیت و احکامی متفاوت با ادراکات حقیقی پیدا خواهند کرد. در این مقاله با کاوش در آثار علامه طباطبایی در خصوص ماهیت ادراکات اعتباری، مهمترین ویژگیهای این ادراکات استقرا شده و پیرو آن لوازم و خصوصیات گزارههای اخلاقی به ویژه از حیث معرفتشناسی بررسی شده است؛ ویژگیهایی همچون عدم واقعنمایی این گزارهها، معیار در صحت و سقم آنها، پیوند این گزارهها با احساسات و پیامد آن، عدم رابطۀ تولیدی با علوم حقیقی، عدم اتصافشان به اموری همچون بداهت و ضرورت، گسترۀ نفوذ و حوزۀ کاربرد آنها و دیگر خصوصیاتی که عدم توجه به آنها باعث مغالطه و خلط احکام این گزارهها با احکام ادراکات حقیقی میشود.
ادراکات اعتباری
علامه طباطبایی
گزارههای اخلاقی
معرفتشناسی
2015
05
22
99
120
https://jitp.ut.ac.ir/article_54702_c35af42e3e2f61c5feb58b41566c59bf.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
معیارهای تمایز دلالت تضمنی و التزامی از مجازِ در لفظ
محمد حسین
وفائیان
زینب
برخورداری
بحث دلالتهای ثلاث از مباحثی است که به تبع تحول در جایگاه مباحث الفاظ در منطق سینوی پدیدار شد. ابنسینا برای نخستین بار اعتنای بیشتری به مباحث الفاظ نموده و از جمله مباحثی که وی بدان میپردازد، دلالتهای سهگانۀ الفاظ (تطابقی، تضمنی، و التزامی) است. در این میان دلالت التزامی بیش از دو دلالت دیگر مورد توجه منطقدانان بوده است. این دلالت از آن جهت که بر معنایی خارج از معنای موضوع له دلالت میکند، مشابه برخی از دلالتهای مجازی بوده و همین مشابهت باعث خلط در تفکیک این دو حیطه از هم میگردد. در این پژوهش، تفاوت حیطۀ استعمال (دلالت تصوری و تصدیقی)، عدم احتیاج به تلازم بَیّن بالمعنی الاخص بین معنای مجاز و حقیقی و عدم استلزام معنای مجاز نسبت به حقیقی، به عنوان سه وجه تمایز دلالت التزامی و تضمنی از مجاز، به شیوهای تحلیلی ـ توصیفی تبیین گردیده است که بهوسیلۀ آنها، مصادیق دلالتهای سهگانه و مجازِ در لفظ، به صورت کاملاً آشکار قابل تفکیک و شناسایی باشند.
استعمال لفظ
حقیقت و مجاز
دلالتهای تطابقی و تضمنی و التزامی
دلالت لفظی
معنای موضوع له
2015
05
22
121
135
https://jitp.ut.ac.ir/article_54703_7aaceab6688e52076bac7605ecaba896.pdf
فلسفه و کلام اسلامی
2008-9422
2008-9422
1394
48
1
چکیده های انگلیسی
2015
05
22
1
15
https://jitp.ut.ac.ir/article_54892_e9c55adcd66948df42381961b94e9cf1.pdf